Mësime nga historia

Mësime nga historia

Në kohën e sotme pjesa më e madhe e muslimanëve shumë pas ose aspak i kushtojnë rëndësi historisë. Të paktë janë ata që kanë dëshirë ta marrin këtë dije dhe akoma më të paktë janë ata që nëpërmjet kësaj dijeje kërkojnë të shohin të tashmen dhe ardhmen tonë. Historia në vetvete është një dije tërheqëse, por nuk është kjo arsyeja thelbësore e rëndësisë së saj, rëndësia e saj qëndron në faktin se ajo në një formë apo në një tjetër ripërsërit vetveten. Ajo ndryshe nga dijet e tjera nuk ta jep vlerën e saj vetëm nëse e merr atë në doza të mëdha, krahas meditimit që çdo dije e kërkon. Kjo është edhe arsyeja pse Allahu na rrëfen në Librin e Tij ngjarje dhe histori të ndryshme, madje shpesh Ai po të njëjtën histori e ripërsërit disa herë në kontekste të ndryshme. Pikërisht për shkak të kësaj ligjësie përsëritje që dominon historinë Allahu thotë: “Vërtet, Ti nuk do të gjesh në ligjet Allahut (në botë) ndryshim dhe nuk do të gjesh në ligjet e Allahut (në botë) tjerësim.”[1] Atëherë është më se e qartë se historia duhet studiuar pikërisht për të nxjerrë mësime për të tashmen dhe të ardhmen.

Njerëzit dikur jetonin shumë gjatë, ndoshta kjo jo vetëm për shkak se mbi ta nuk rëndonte pesha e gjynaheve, por edhe sepse ata kishin nevojë për një përvojë jete më të gjatë sesa ata që do të vinin më pas dhe do të përfitonin nga kjo përvojë e shkuar. Sot jetëgjatësia e njeriut është e shkurtër dhe koha që ai ka në dispozicion nuk të fal privilegjin të përfitosh vetëm nga përvoja personale e jetës, ndaj detyrimisht duhet vjelë edhe përvoja e brezave të mëparshëm dhe pikërisht më shumë se çdo gjë tjetër këtë gjë na e ofron historia.

1

Pasazhet që do të citojmë më poshtë janë shkëputur nga një prej autorëve më në zë në perëndim, në njohjen e historisë së botës islame dhe asaj osmane në veçanti, nga Bernard Lewis. Ky njeri në studimin e tij “Lindja e Turqisë Moderne” duke folur për përpjekjet e një prej sulltanëve që kërkonte të rrënonte autoritetin e hoxhallarëve, si një nga pengesat kryesore për vendosjen e despotizmit të tij, na tregon një prej shkaqeve sesi ai ia rriti këtij synimi aspak fisnik:

“Kryemyftiu dhe funksionarët e tjerë të lartë, si fetarë ashtu dhe laikë, kishin evkafe-t e tyre të cilat i mbikëqyrnin secili sipas mënyrës së vet. Evkafe-t më të rëndësishme ishin drejtpërsëdrejti ose tërthorazi nën kontrollin e myftinjve dhe të kadinjëve, dhe në këtë mënyrë përbënin një burim të madh pushteti ekonomik për institucionet fetare.

Në vitin 1826, pas eliminimit të jeniçerëve, Mahmudi mundi të godiste edhe këtë pushtet. Nën pretekstin për t’i dhënë fund anarkisë ekzistuese në administratën e evkafe-ve dhe gjoja për t’i vendosur ato nën një juridiksion të vetëm, ai krijoi një drejtori të re (më vonë një ministri) të evkafe-ve, së cilës iu bashkëngjitën agjencitë ekzistuese të mbikëqyrjes. Por sipas fjalëve të historianit Mustafa Nuri Pasha, edhe ai vetë për një kohë ministër i evkaf-it, me qenë se disa prej ministrave ishin me tendenca tiranike dhe disa të tjerë prej tyre ishin të pagdhendur për sa u përket çështjeve të rëndësishme të ligjit, administrata e vakëf-ve gëlonte nga korrupsioni. Synimi i Mahmudit nuk ishte tjetër veçse dëshira për të centralizuar tagrambledhjen dhe shpenzimet e të ardhurave të evkaf-it në duart e tij, duke i marrë ato nga tagrambledhësi dhe administratorët përkundrejt pagesës së nevojshme për mirëmbajtjen e ndërtesave fetare, rrogave të personelit fetar dhe shpenzimeve për qëllime të tjera fetare. Përshkrimi i Mustafa Nuriut mbi politikën që ndoqi Mahmudi i II mbi vakëf-et mbyllet me idenë e një akuze kundër shpenzimeve, ryshfeteve e korrupsionit dhe përfundon me faktin që Ministria e Evkafi-it “e cila duhej të ishte mbrojtësja e evkaf-it, faktikisht ishte kthyer në shkatërruesen e tyre”. (fq.117-118)

“Përpjekja e Mahmudit për të ndryshuar destinacionin e të ardhurave të evkaf-it nuk pati plotësisht sukses. Sidoqoftë, ajo nisi një proces, i cili dobësoi seriozisht fuqinë e ulema-ve për t’u kundërvënë. Nën sundimin e pasueseve të tij, ndryshimi i përdorimit të të ardhurave të evkaf-it për qëllime shtetërore u bë një praktikë e zakonshme dhe kjo në një shkallë aq të madhe saqë shumë xhami dhe fondacione të vërteta fetare nisën të vuanin nga një mungesë fondesh për mirëmbajtjen e tyre.” (fq.118-119)

Lewis vazhdon: “Prej dy autoriteteve kryesore që kufizonin Sulltanin në kryeqytet, ushtria e vjetër u shkatërrua ndërsa ulema-të u tërhoqën nga frika. Sulltani nxitoi të shfrytëzonte këtë rast…”( fq.121)

Vakëfet në vetvete krijohen nga kontributi individual i besimtarëve dhe menaxhohen po prej tyre në shërbim të fesë dhe destinacionit për të cilin ata janë krijuar. Praktikisht centralizimi i administrimit të vakëfeve si në Turqi ashtu edhe në vendin tonë jo vetëm që nuk është bërë me qëllime dashamirëse, por rrjedhojat negative shkatërrimtare të këtij centralizmi ne i shohim sot me sytë tanë, nga administrata e menaxhimit të vakëfeve në Shqipëri, e që çuditërisht e quan veten si institucioni fetar që përfaqëson muslimanët në këtë vend! Nga këndvështrimi fetar, por edhe ai logjik, vakëfet nuk ka pse të menaxhohen domosdoshmërish nga një administratë e vetme, madje historikisht edhe këtu në Shqipëri shumë prej tyre nuk janë administruar nga KMSH-ja, por nga vetë familjet që i krijonin ato. Me ardhjen e demokracisë në vend filloi pjesërisht edhe rikthimi i pronave, me to filluan të rikthehen edhe një pjesë e vakëfeve. Por pronë e kujt ishin vakëfet? Pse ato duhet t’i ktheheshin KMSH-së, a është ajo pronare reale e tyre? Duke qenë se dihet që përgjithësisht vakëfet kanë të bëjnë me komunitetin e besimtarëve muslimanë, pa u thelluar në detajet fetare që kanë lidhje me vakëfin, si shteti ashtu edhe KMSH-ja konsideruan si pronar të vetëm të vakëfeve këtë të fundit! Logjikisht në kushtet e sotme pas shtetëzimit të këtyre pronave dhe rikthimit të tyre KMSH-ja duhet të ishte thjesht një administratore e tyre dhe jo pronare, pasi edhe fetarisht vakëfi është një pasuri e sakrifikuar për hir të Zotit në funksion të destinacionit që është krijuar dhe i tillë duhet të mbetet gjithmonë. Tashmë që vakëfet, të cilët menaxhohen dhe janë pronësuar padrejtësisht nga KMSH-ja, janë pothuajse i vetmi burim jetese për myftinjtë dhe imamët e xhamive, këta të fundit janë të detyruar t’i nënshtrohen asaj, ndryshe do të duhet të pranojnë të flaken nga detyra që mbajnë dhe të dalin pa rrogë dhe pa asnjë mjet jetese në rrugë të madhe. Kështu pra edhe mbas një shekulli historia e uzurpimit të vakëfeve bëhet shkaku i dobësisë së dinjitetit të hoxhallarëve.

Më poshtë Lewis thotë:

“Deri në 1826, kryemyftinjtë kishin mbajtur oborre dhe kishin nxjerrë rregullore nga vendbanimet e tyre. Të ardhurat e tyre, nëpunësit e tyre, institucionet e tyre kishin qenë krejtësisht të pavarura nga Pallati dhe i nënshtroheshin vetëm autoritetit suprem të Kryemyftiut deri në heqjen nga detyra. Krijimi i një zyre dhe i një departamenti për Kryemyftiun (të njohura si Bab-i Meshihat ose Fetvahane) përbënte hapin e parë drejt burokratizimit të ulema-së, gjë që minonte pushtetin e tyre popullor e të drejtpërdrejtë, dhe dobësonte seriozisht aftësinë e tyre – dhe ngandonjëherë madje edhe dëshirën e tyre- për t’i rezistuar ndryshimeve. Një tjetër hap, i një rëndësie jo më pak të vogël, ishte vendosja e institucionit të evkaf-it nën kontrollin e qeverisë.

Të privuar nga autonomia e tyre financiare dhe administrative, ulema-të u dobësuan përkundrejt pushtetit qendror, duke u bërë njëkohësisht të paaftë për t’i bërë ballë zvogëlimit të vazhdueshëm të kompetencave, autoritetit dhe statusit të tyre.” (fq.122)

“Shumë nga ulema-të më të lartë, përmes bindjes, interesit ose frikës, tashmë kishin pranuar në heshtje reformat perëndimore. Me humbjen përfundimtare të pavarësisë së tyre, hendeku mes tyre dhe ulema-ve të shkallës më të ulët –zakonisht kundërshtarë fanatikë ndaj çdo ndryshimi- u zgjerua edhe më tej. Departamenti i parë i Luftës, evkaf-i dhe zyra e Myftiut –ishin kësisoj, jo edhe aq masa modernizimi se sa përpjekje për të konsoliduar fitoret e arritura ndaj forcave të rendit të vjetër, përmes shkatërrimit të Jeniçerëve, duke mos i lënë ushtrisë dhe ulemasë asnjë mundësi për të rizgjuar autoritetin e tyre të lashtë kundër sulltanit.” (fq.122-123)

Praktikisht këtu tek ne shpesh frika dhe mungesa e dëshirës për të prishur rehatinë për fatet e islamit tonë, i kanë mundësuar njerëzve që drejtojnë KMSH-në, të tejkalojnë pushtetin administrativ duke u kthyer në despot, dhe jashtë çdo arsyetimi të pranueshëm fetarisht, të ngulisin në mendjen e shumë njerëzve, mes tyre edhe hoxhallarë, se ata janë prijësit ndaj të cilëve muslimanët janë urdhëruar të binden! Për të mos folur pastaj se deri ku lejohet edhe kjo bindje, pasi çështja tashmë fillon dhe futet në kanale të tjera interpretimi, të dëmit e të dobisë… etj.

Zgjidhja kuptohet tashmë, për ne del domosdoshmërish si detyrë krijimi i një pavarësie ekonomike për hoxhallarët, në mënyrë të atillë që ai nuk duhet t’i detyrohet askujt tjetër veç Allahut, për të shprehur dhe mbajtur qëndrime parimore. Për mua ky investim dhe shpenzim është më parësor për ne sot, sesa mbajtja me ndihmë ekonomike dhe financiare e jetimëve dhe nevojtarëve të tjerë. Financimi që tashmë këtej e tutje shteti do t’i bëj KMSH-së do ta dobësoj edhe më shumë pavarësinë dhe autoritetin e hoxhallarëve, ditët që do të vijnë do ta tregojnë edhe më qartë këtë gjë.

2

Në të tilla kushte poshtëruese në të cilat gjendet sot punësimi në strukturat e KMSH-së, ku je i detyruar jo vetëm të heshtësh për zullumet që bëhen në të, por je i detyruar të kalosh edhe “sprovën” e bindjes ndaj njerëzve më mediokër dhe më të paaftë që mund të ketë parë ndonjëherë islami shqiptar, në tilla kushte, si jo rrallë herë në Shqipëri, pushtetit dhe karrierës mund t’i afrohesh vetëm nëpërmjet “aftësisë” për tu servilosur dhe për të ditur të krijosh miqësitë dhe lidhjet e duhura që t’ia arrish qëllimit. Veç kësaj “aftësie”, të tjerat nuk janë shumë të rëndësishme, pasi praktikisht nga drejtues mediokër nuk pritet që të kërkojnë nga vartësit e tyre rezultate konkrete, por vetëm bindje të verbër ose së paku heshtje për paaftësinë dhe zullumet e tyre.

Ky fenomen i katapultimit pa meritë, kaq shumë është i përhapur mes nesh, por edhe në vende të tjera islame, saqë Lewis në libër tjerët të tij shprehet:

“Dallimi tjetër që binte në sy në mes Islamit dhe Perëndimit kishte të bënte me politikën dhe, në mënyrë të veçantë, me administratën publike. Që në shekullin e tetëmbëdhjetë ambasadorët otomanë në Berlin dhe në Vjenë e, më pas, edhe në Paris e Londër, përshkruanin plot habi, nganjëherë duke e shprehur haptazi admirimin, efektivitetin e funksionimit të administratës evropiane, ku emërimet dhe ngritjet në përgjegjësi bëheshin në bazë të aftësive dhe meritave dhe jo sipas tarafeve, hatërllëqeve, rekomandimeve e gjëra të tjera të këtij lloji. (Ku është gabuar. Fq.81)

Natyrisht që Lewis gabon kur i konsideron emërimet e pamerituara si pjesë e Islamit, por ai historikisht është i saktë, sepse ky fenomen në mes myslimanëve është shumë më i përhapur sesa në mes perëndimorëve. Kjo traditë e shëmtuar, aspak islame dominon veprimtarinë sesi bëhet karrierë sot në vendet arabe, por edhe në Shqipëri edhe më e keqja edhe në radhët e muslimanëve. I Dërguari i Allahut qartazi e ka cilësuar këtë fenomen si tradhti dhe besëthyerje dhe ka paralajmëruar se umeti i tij do të infektohet nga kjo sëmundje, tepër e rrezikshme për mbarëvajtjen e bashkësisë. Ai thotë: “Kur të humbasë amaneti (besa) atëherë prite Kiametin.” Dhe kur u pyet për të ai tha: “Kur të vendosen çështjet në duart e atyre që nuk u takon, atëherë prite Kiametin.”[2] Po ashtu ai thotë: “Kush emëron një njeri prej një grupi njerëzish dhe në mes tyre ka një njeri që është më i dashur tek Allahu sesa ai, atëherë ai ka tradhtuar Allahun, Profetin dhe të gjithë besimtarët.” Ndërsa në një transmetim tjetër thuhet: “…dhe ai e di se në mes tyre ka të atillë që e meritojnë më tepër sesa ai dhe janë më të ditur me Librin e Allahut dhe sunetin e Profetit të Tij, atëherë ai ka tradhtuar Allahun, të Dërguarin e Tij dhe të gjithë muslimanët.”[3]

Mësimi edhe në këtë rast është i qartë, heqja dorë njëherë e mirë nga kritere të tilla si afërsia dhe miqësia në përzgjedhjen e njerëzve, nëse ata më parë mbi të gjitha nuk kanë treguar aftësitë e duhura për të marrë përgjegjësinë që u jepet. Ndryshe pakënaqësia e Allahut dhe ndëshkimi i Tij do të shfaqet tek ne për këtë gjë edhe në formën e dështimeve dhe përçarjes…

3

Dhe së fundi do të citojmë se nga sipas Lewis-it ka ardhur hierarkia administrative fetare në Islam, ai thotë:

“… në Perandorinë Otomane ekzistonte ajo që nganjëherë e quajnë institucion fetar, një hierarki e autoriteteve fetare, secila prej tyre me një juridiksion të caktuar territorial, thuajse të barasvlershëm me peshkopatën, apo dioqezën e një peshkopi të krishterë. Praktika e emërimit të një myftiu, me juridiksion në një territor të caktuar, vjen nga koha e otomanve dhe është pothuajse e sigurtë që e ka zanafillën tek shembulli apo ndikimi i krishterë. Jo vetëm që kishte myftinj të caktuar në një zonë të caktuar, por edhe vetë mes myftinjve kishte një hierarki të tërë, e cila kurorëzohej me myftiun e madh të Stambollit, të cilin mund ta quajmë, pa patur frikë se po e teprojmë, si primatin e Perandorisë Otomane, apo arqipeshkvin musliman të kryeqytetit. Kjo praktikë vazhdoi edhe pas rënies së Perandorisë Otomane, në shtetet që dolën nga kjo perandori në Lindjen e Mesme, ku qeveritë vazhdojnë të emërojnë funksionarë që mbajnë titullin e kryemyftiut, të cilët e ushtrojnë juridiksionin e tyre fetar në një qytet, në një provincë, apo edhe në një vend, duke luajtur një rol politik të panjohur në Islamin klasik. Një gjë e tillë shfaqet në mënyrë edhe më dramatike në rastin e ajatullahëve të Iranit, një titull ky që e ka zanafillën relativisht tani vonë dhe që në historinë klasike të Islamit nuk njihej.” (Ku është gabuar. Fq. 175-176)

Islamikisht, autoritetin mbi njerëzit e kanë njerëzit e veshur me pushtet shtetëror si dhe dijetarët islam si trashëgimtarë të Profetëve, të tjerëve nuk e meritojnë këtë status dhe nëse u jepet padrejtësisht apo për shkak të perceptimit të gabuar të situatës, atëherë do të jemi të detyruar të vuajmë pasojat e kësaj gjëje.

Ajo çka më duket më e arsyeshme në tilla kushte që ne jetojmë është krijimi dhe vënia qoftë edhe vetëm de fakto në efikasitet i një “institucioni” fetvaje, ku verdiktet dhe gjykimet fetare do të jepen nga një grup i kualifikuar njerëzish si dhe pas studimesh objektive dhe rënies së një konsensusi sa më të gjerë.

Nëse ne në punën tonë do të përcaktojmë si përparësi imediate këtë linjë që përmenda si dhe ato që përmenda nga shembujt që solla më sipër: pavarësi, aftësi dhe meritë, besoj se do të dalim nga bataku ku gjendemi.

Allahu e di më së miri.

[1] Fatir:43.

[2] Trs.Buhariu.

[3] Trs. El-bejheki dhe El-hakim dhe është hadith autentik.

Published in: on 19 Maj, 2009 at 9:11 am  Lini një Koment  

Sektarizmi armiku më i keq për myslimanët shqiptarë

Sektarizmi armiku më i keq për myslimanët shqiptarë

Shpesh flitet për bashkim mes sekteve të ndryshme islame, me ide pro dhe kundra, ide këto që shtjellohen si nga aspekti fetar ashtu edhe nga ai logjik pragmatist. Për aspektin e parë jepen argumente për gjërat që na bashkojnë ne myslimanëve, duke nxjerr kështu në plan të dytë ato që na ndajnë, duke justifikuar deri diku sektet të cilave nuk i përkasin dhe shpesh duke u mjaftuar me gjëra tepër përgjithësuese. Ndërsa aspekti tjetër me anë të të cilit kërkohet bashkimi është ai pragmatist kundrejt armikut të jashtëm dhe armiqësisë së hapur të tij. Kam përshtypjen se ky aspekt ndoshta është edhe aspekti i vetëm për hir të të cilit kërkohet bashkimi, në mos më kryesori. Mesa kam vënë re aspekti i parë nuk është shumë i përpunuar dhe merret kryesisht me përgjithësime, përgjithësime të cilat jo në çdo rast vlejnë dhe për çdo sekt, siç është rasti për shembull në mes sunnive dhe shiave. Megjithatë nuk dua të trajtoj këtu këtë aspekt pasi një gjë e tillë është bërë shpesh, si nga unë ashtu edhe nga të tjerë, duke trajtuar detaje të faktuara nga ana fetare të cilat e bëjnë të pamundur një bashkim real, të paktën mes sunnive dhe shiave. Por, ndoshta aspekti që ia vlen të merret në konsideratë është pikërisht ai që flet për një bashkim përball armikut të të dyve. Për këtë aspekt mund edhe të gjenden argumente fetare, por jo argumente të stilit të parë ku flitet për vëllazëri mes myslimanëve në përgjithësi të cilat lënë anash ndasitë e theksuara për shembull mes shiave dhe sunnive. Argumenti për të cilin po flas ka të bëjë me atë që siç e kanë trajtuar edhe disa studiues sunni vjen nga superioriteti shumicës sunnite, që për hir të përplasjes me armikun e jashtëm tolerojnë për shembull shiat, ashtu siç Profeti (salallahu alejhi ue selem) nuk refuzonte që në luftë kundër idhujtarëve mekas të kontribuonin edhe munafikët[1] (paçka se ata e tregonin anën e tyre negative edhe në këto raste), madje edhe çifutët me të cilët kishte një marrëveshje për këtë gjë. Duke u nisur nga kjo gjë disa studiues dhe dijetarë kanë arsyetuar se pavarësisht që nuk mund të barazohet në çdo aspekt në mes sekteve të ndryshme islame dhe munafikëve e çifutëve, ky shembull historik profetik vlen të merret si argument në të tilla situata konfliktuale me armikun e jashtëm. Por, e gjitha kjo mos të harrojmë se është e lidhur ngushtësisht me momentin historik që kalojnë myslimanët në kohë dhe vend të caktuar, kështu që do të ishte jorealiste të flisje për shembull për vëllazëri shiite-sunnite në trojet tona, qoftë edhe sipas këtij justifikimi fetar të cilën e përmenda këtu. Mes shqiptarëve nuk ekziston një numër i atillë shiash që do t’ia vlente të trajtoheshin tema për tolerancë apo bashkëpunim mes sunnive dhe shiave, siç mund të ishte për shembull në ndonjë vend tjetër, si Iraku, Libani etj. Ne shqiptarët sunni duhet të jemi realist për aktualitetin tonë dhe nuk duhet të pasqyrojmë ide të cilat jo vetëm nuk lind nevoja të trajtohen mes myslimanëve shqiptarë, por nëse hapen mendoj se janë të dëmshme. Janë të dëmshme sepse dashur pa dashur u japin një hije strehuese edhe atij numri të vogël shiitësh që janë shumë më pak se një minorancë mes shqiptarëve sunnitë dhe që kërkon ku të mund të strehoj mini-minorancën e tij, herë në emër të vëllazërisë islame, herë nën hijen e ndonjë deklarimi tolerant të ndonjë sunniti shqiptar me emër, herë në emër të lirës së besimit etj. Pse shiat e Iranit sot janë faktor në politikën botërore dhe interesi mbarë islam, sipas disave, e do që të bashkëpunohet me ta, kjo nuk do të thotë që edhe ne si shqiptarë tu hapim të gjitha dyert madje edhe atë të mundësimit që sunnitë shqiptarë të konvertohen në shiitë! Ne shqiptarët për fatet e Islamit tonë lokal duhet të jemi më realist dhe nuk duhet të na duket vetja se kemi ndonjë rol në arenën e Islamit ndërkombëtar, për rrjedhim edhe duhet të përfshihemi në ato lëvizje dhe ide që kërkojnë bashkime shiite-sunnite. Të tilla ‘internacionalizma’ vetëm se do të favorizonin kushtet për shtimin numerik të shiave mes shqiptarëve dhe për rrjedhojë mbas njëfarë kohe relativisht të gjatë apo të shkurtër do të shikonim sesi mes nesh do të rritej një minorancë e konsiderueshme shiitësh, të cilët sado vëllazëror që të jenë do të krijonin probleme të natyrës përçarëse mes myslimanëve shqiptarë, qoftë kjo edhe në një të ardhme të largët. Përçarje e cila do të na sillte të tilla probleme të cilat askush nga ne nuk i dëshiron. A nuk na mjaftojnë problemet që vetë ne sunnijtë shqiptarë kemi, por u duhet tu hapim derën edhe halleve të tjera në të ardhmen?! Armiqtë e Islamit në trojet shqiptare janë të shumtë dhe nuk do të lënë rast që tu iki nga dora për të na dëmtuar në çdo kohë, dhe arma e sektarizmit që të gjithë e dimë sesa lehtë shfrytëzohet, dhe shembull të gjallë për këtë e kemi Irakun. Nuk besoj se mes sunnijve shqiptarë ka aq utopik mendjeshkurtër që të thonë se nuk ka gajle le të shtohen shiat mes nesh sepse ne do tu mësojmë myslimanëve vëllazërinë dhe ata nuk kanë për tu përçarë! Nëse nuk ka të tillë, atëherë nuk duhet të ketë as të atillë që në mënyrë të heshtur favorizojnë pa e kuptuar një përçarje të re në të ardhmen. Bashkësitë islame shqiptare si edhe mjaft individë me zë në mes sunnijve shqiptarë janë të vetëdijshëm për dallimet mes sunnijve dhe shiave, por e keqja është se ata mendojnë se edhe xhemati është i imunizuar dhe është i ndërgjegjshëm për këto ndasi dhe nuk ka për të rënë preh e propagandës shiite! Gabimi i tyre është i dyfishtë, nga njeri krah ata nuk luajnë një rol aktiv të mbrojtjes së doktrinës sunnite kundrejt asaj shiite dhe nga krahu tjerët me heshtjen e tyre, ndonjëherë edhe me deklarimet dhe qëndrimet e tyre, luajnë rolin e pro-shiizmit pasiv. Kjo duket qartë në bashkëpunimin, po themi pasiv, që bashkësitë islame shqiptare kryejnë me fondacionet propaganduese shiite, qofshin këto edhe të kamufluara nën emra kulturor si ‘Sadi Shirazi’ apo fetar si fondacioni i ‘Kuranit’. Kjo duket edhe këtu në forumin tonë ku ndonjë shiitë (mes disa qindra sunnitëve) ‘lavdëron’ sunnitë si Olsi Jazexhi apo prof. Nexhat Ibrahimi, për frymën panislamike që ata shfaqin. Dhe pikërisht falë kësaj fryme të disave prej nesh shiitët e cekët shqiptarë dhe ata iranianë apo arabë gjejnë një nga dritaret nga të cilat kërkojnë të marrin frymë. Të jeni të sigurt se ata kurrë nuk dëshirojnë që të mbeten gjithmonë në minorancë, por të shtohen e të shtohen derisa së paku edhe nëse nuk bëhen maxhorancë (gjë për të cilën ata punojnë sot për nesër) të bëhen faktor i fuqishëm në fatet e islamit shqiptar. Historia ka treguar se ata e kanë arritur një gjë të tillë në ndonjë vend si Irani që ka qenë dominuar nga sunnitë dhe sot është e kundërta, apo në Irak dhe Liban ku ata në mos qofshin shumicë janë gati gjysmë për gjysmë. Historia e afërt e këtyre dy vendeve të fundit tregon mjaft qartë sesi po shfrytëzohet nga armiqtë e Islamit ndasia sektare mes sunnive dhe shiave. Ndaj duhet të jemi më të vetëdijshëm për rreziqet që na kanosen ne si myslimanë shqiptarë, jo vetëm në të ardhmen e afërt por edhe në atë të largët. Ajo vëllazëri për të cilën ëndërrojnë disa njerëz ka shekuj që ka humbur, dhe për arsye të ndryshme nuk mund të kthehet, ndaj të paktën aty ku është e mundur mos të shtojmë elementët përçarës mes nesh.


[1] Të flasësh për mynafikët, apo njerëzit hipokritë dhe dyfytyrëshat është një temë e gjatë dhe e rëndësishme e cila kërkon një shtjellim të detajuar nga ana fetare, por ajo që dua të theksoj këtu, që të mos keqkuptohem, është fakti sesa herë që përmenden mynafikët shumë prej myslimanëve e çojnë mendjen vetëm te një kategori mynafikësh, dhe pikërisht tek ata që veprojnë si spiunët dhe agjentët e qafirëve në trupin e umetit islam. Ky përfytyrim është i mangët, pasi nuk është kusht që një mynafik të jetë 100% qafir që fshihet nën petkun e Islamit, mynafik janë edhe ata të cilët lëkunden mes Islamit dhe kufrit dhe që shpesh njerëzit krijojnë përshtypjen e gabuar se ata janë myslimanë me besim të dobët për shkak të lëkundjeve të tyre, pa futur këtu që vetë Profeti ka cilësuar si shenja të munafikut edhe gënjeshtrën dhe thyerjen e premtimit, gjëra që nuk të nxjerrin nga feja. Për të mos u zgjatur më tepër, sepse vërtetë është një temë interesante që duhet trajtuar po ju këshilloj të lexoni me vëmendje ajetet që flitet për mynafikët në suren Bekare: 7-20, Nisa: 141-143 etj.

Published in: on 1 Janar, 2009 at 1:22 am  Lini një Koment  

Përtej kafeneve …

Përtej kafeneve …

Lartësia e maleve dhe e kodrinave i ka shërbyer gjithmonë njeriut si pikë vrojtimi dhe orientimi. Dhe pikërisht ndoshta ajo kënaqësi e të parit gjërave nga lartë i ka dehur disa njerëz, për të mos iu larguar asnjëherë lartësive. Të vetëkënaqur me këtë izolim, ata janë shndërruar në murgjër të harruar dhe pse jo nganjëherë edhe të përçmuar nga ata që jetojnë vetëm poshtë, atje poshtë në luginë, ku rrugët shihen më nga afër dhe më shkurtazi, atje ku balta preket me dorë dhe me këmbë, dhe ku hapësira qiellore është më e largët se ajo tokësore. Të zhytur në këtë tokësore, njerëzit e luginave janë dehur jo nga vetmia si murgjit, por nga identiteti kolektiv, identiteti i traditës, i monotonisë kolektive, ku karvani i jetës tërhiqet nga pak njerëz dhe të tjerët i shkojnë nga pas… Ata ecin vetë, por karvanit dikush i prin… Ata ecin dhe ecin… Po ku shkojnë…? Rruga duket e shkurtër nga poshtë… Dikush për ta e ka parë, ndaj nuk ia vlen të hapësh një rrugë tjerët të cilën askush nuk të siguron se do të jetë më e mirë! Ndodh që nga ky karvan udhëtarë të pakët të shkëputen, dhe ndoshta një rrugë në të majtë apo në të djathtë të tij të marrin, për tu pasur ndonjëherë nga njerëz të tjerë. Murgu i shikon nga lartë dhe vetëkënaqet, tek i sheh me endje, sesi karvanët dredhojnë nëpër lugina…. pa qenë e nevojshme….!

Ah! Por ky është një murg që vetëm sheh dhe nuk ecën… sheh dhe zëri i tij nëse do të fliste është larg, shumë larg dhe nuk mund të dëgjohet… por njerëzit kanë nevojë të ecin…. të ecin, dhe njerëzit nuk kanë nevojë për këtë murg që rri larg ….

Të gjithë ne kemi nevojë për pak murgëri, për pak vetmi, për pak hulumtim, siç kemi nevojë edhe për ecje pa pushim. Zoti ynë është lart, shumë lart atje mbi arshin e Tij, por dhe afër shumë afër, më afër sesa damari i qafës… Këtë karakteristikë madhështore të Tij ne nuk e kemi, por mund të nxjerrim mësime prej saj. Ne kemi nevojë t’i ngjitemi maleve për të parë rrugën dhe për të zbritur përsëri poshtë për ta vazhduar atë. Nuk kemi nevojë për të tjerët që ta bëjnë këtë për ne. Jo, kemi nevojë ta bëjmë vetë atë.

Myslimanët vuajnë nga po të njëjtat probleme nga e cila vuan edhe pjesa tjetër e shoqërisë… Nga pasiviteti dhe vrasja e kohës… Është e tepërt të them se jo të gjithë, përjashtim që merret me mend. Por, sidoqoftë flas për një nga problemet që mua më duket që është bërë gangrenë, mexhliset tona, tubimet dhe hallet qahen nëpër kafene muhabetesh… Miqësitë e reja zihen nëpër kafene dhe po aty lihen… Këto vatra publike janë bërë odat e muhabetit, ku në to shkëmbehen të qeshura, shaka, ndonjë fjalë e mençur, ndonjë thashethem, pse jo edhe ndonjë duhan, dhe si dikur si për forcë të zakonit edhe në odat postmoderne rrufitet kafeja me endje… kafe publike, vatra publike, oda publike, restorante publike… publike…! Çfarë bëhet nëpër këto vatra? Dhunohet koha! Dhunohet ajo që ne na vlen më tepër, dhe bashkë me të veç kënaqësisë dhe varësisë që të krijon ky epsh, transmetohen edhe sëmundje dhe vese që gjenden shpesh nëpër këto vatra publike… Shkojmë nëpër këto oda për të çliruar një pjesë të stresit të ditës… e çlirojmë, dhe çfarë thithim? Pak tym, pak informacion, pak të qeshur, pak gibet, pak muhabet….shumë gjëra nga pak, por aspak shpirt, aspak Allah, aspak besim… sepse punët varen sipas qëllimit! Në kafe nuk shkohet për të rritur besimin, por për të kënaqur epshin e dhunimit të kohës, larg librave, larg Kuranit, larg xhamisë, larg shtëpisë, larg punës, larg besimit… larg Allahut!

Nëpër shtëpi publike nuk guxon të bësh moral, nuk ka ndonjë tabelë që e ndalon, por është shtëpi publike dhe shumë gjëra në të lejohen. Kështu dhe disa prej nesh shpesh herë apo pak herë shkojmë nëpër këto vatra publike që gjenden nëpër lugina, dhe nuk ecim, por sorollatemi nëpër shtigjet e gjarpëruara tavolinash, muhabetesh… Jemi si murgjit sepse nuk ecim, ashtu siç jemi edhe tokësorë që vetëm instinktivisht lëvizim… Fajin nuk e kanë kafenetë, këto oda publike, këto oda postmoderne, ato për mua janë një barometër, janë një ekran i vërtetë për sorollatjen tonë pa vizion dhe pasivitetin e murgërisë tonë… As murg largpamës dhe as prijës karvani nuk bëhesh duke humbur kohën….

J.Topulli

(4.08.1428 h/ 17.08.2007 e.s)

Published in: on 1 Janar, 2009 at 12:58 am  Lini një Koment  

Në kërkim të shkakut dhe ilaçit për përçarjen tonë

Në kërkim të shkakut dhe ilaçit për përçarjen tonë

Ndër parimet e pranuara gjerësisht mes njerëzve, është edhe parimi që thotë se fenomenet janë të lidhura me rregullin universal të shkak-pasojës. Ky parim njihet edhe nga Islami. Por ky rregull universal a shtrihet vetëm në jetën materiale apo edhe në atë shpirtërore dhe shoqërore? Ndërmjet materializmit dhe fesë së vërtetë, ka një pajtim idesh në këtë drejtim. Që të dyja bien dakord se edhe në botën shpirtërore dhe sociale, vepron ligji i shkak-pasojës. Por, ka edhe një mospajtim thelbësor. Mospajtimi qëndron në faktin se cili është shkaku i vërtetë për lumturinë dhe begatinë e individit dhe shoqërisë, apo edhe për vuajtjet dhe të këqijat që gjenden në botë? Materialistët thonë se shkaku duhet kërkuar në tokë, ndërsa besimtarët thonë se ai duhet kërkuar në qiell. Materialistët analizojnë me qindra shkaqe tokësore për të treguar pse erdhi kjo pasojë, ndërsa besimtarët thonë se shumë nga këto shkaqe janë pasoja qiellore të një shkaku të vetëm tokësor dhe gjithëpërfshirës.

Bekimet, uratat dhe mirësia vijnë nga qielli dhe po kështu edhe e keqja, vuajtjet dhe ndëshkimi vijnë po nga i njëjti burim. E gjitha kjo vjen nga një shkak i vetëm tokësor dhe njerëzor, bindja ose jo ndaj Zotit, e thënë ndryshe, të mëkatosh apo të jesh i devotshëm.[1] Për ata njerëz që e shohin botën vetëm me sy material apo më së shumti, ky arsyetim nuk pranohet, për të vetmen arsye sepse nuk ka një lidhje të dukshme organike ndërmjet shkakut dhe pasojës. Për ta, hallkat që lidhin zinxhirin e fenomeneve në botë, sipas këtij shpjegimi fetar mungojnë, ndaj dhe për rrjedhojë kjo analizë është shumë e cekët, tepër naive që tenton të thjeshtëzojë një mori fenomenesh dhe t’i reduktojë ato në një të vetëm. Sipas vështrimit të tyre tokësor kjo analizë është e pavërtetë ose së paku pjesërisht e vërtetë, madje edhe nëse ata pranojnë diçka për të vërtetë nga kjo analizë e thjeshtëzuar, është vetëm ana tokësore dhe jo ajo hyjnore.

Ne jemi besimtarë muslimanë dhe feja jonë është një fe tërësisht monoteiste, për ne nuk ka dualizëm, ku në jetë të veprojnë dy forca të ndara ajo materiale e tokësore dhe ajo shpirtërore dhe qiellore, ku herë vepron shpirtërorja dhe herë materialja dhe herë të dyja bashkë. Në jetën e natyrshme nuk ka të tilla ndarje dhe Islami është natyra njerëzore në të cilën njeriu u krijua. Të gjitha anët në dukje kontradiktore apo të ndryshme të një fenomeni nuk janë vetëm se faqet e ndryshme të një objekti tredimensional. Për ne nuk ka shkaqe materiale të ndara nga ato shpirtëroret, pra nuk mund të ekzistojnë shkaqe materiale pa pasur brenda shpirtëroren, ashtu siç edhe nuk mund të ketë shkaqe shpirtërore pa pasur anën materiale. Ndarja e këtyre të dyjave në shpjegimin e fenomeneve që ndodhin në botën e njeriut vetëm sa e komplikojnë problemin dhe nuk të çojnë te e vërteta e plotë, por tek ajo e pjesshme dhe për rrjedhim e gabuar, e gabuar në atë masë sa e pjesshme është ajo.

“Drejtohu me përkushtim në fenë e pastër monoteiste, natyrën fillestare, në të cilën Allahu i ka krijuar njerëzit. S’ka ndryshim të krijimit të Allahut. Kjo është feja e drejtë, por shumica e njerëzve nuk e dinë.”[2]

Uniteti mes muslimanëve është begati, forcë dhe përparim. Kjo gjë është e vërtetë, porse kjo renditje nuk na tregon shkakun e vërtetë të kësaj mirësie. Profeti (salallahu alejhi ue selem) thotë: Bashkësia është mëshirë, ndërsa përçarja është ndëshkim” [3] Ne duhet bëjmë pyetjen se nga erdhi kjo mëshirë? Nga bashkimi? Apo mëshira solli bashkimin dhe përçarja është një gjurmë e ndëshkimit? Natyrisht disa mund të mendojnë të parën dhe disa të dytën. Por që të mos u lë të hamendësoni në opinione individuale, po thërras në ndihmë përqasjen e shpalljes hyjnore ndaj kësaj pyetjeje.

Shpallja e Zotit na thotë: “Sikur banorët e atyre qyteteve të besonin dhe të ruheshin prej gjynaheve, Ne do t’u dërgonim bekime nga qielli dhe toka, por ata mohuan, prandaj i dënuam për atë që bënë.”[4] Dhe plot ajete të tjera, të cilat na flasin për një rregull të përgjithshëm se bindja ndaj Allahut sjell begati dhe mosbindja apo mëkati, ndëshkohet me fatkeqësi. Edhe përçarja nuk bën përjashtim, pasi edhe ajo është një fatkeqësi. Dhe pikërisht në mënyrë më të veçantë, Allahu këtë e ka përmendur në suren El-en’am: “Thuaj: “Ai ka fuqi t’ju ndëshkojë prej së larti ose nga poshtë këmbëve tuaja, ose t’ju përçajë në grupe e të vuani nga duart e njëri-tjetrit. Shih si ua shpjegojmë shpalljet, që ata të mund të kuptojnë!”[5] Ajeti e tregon fare qartë se përçarja është pjesë e ndëshkimit të Zotit, dhe ndëshkimi i Tij vjen për shkak të mëkateve. Pra, lidhja shkak-pasojë, në këtë rast nuk është horizontale tokësore, por vertikale tokësore-qiellore.

Vetë shpallja hyjnore ka treguar se mëkati është ai që prish vëllazërinë, madje edhe nëse ky mëkat nuk ka lidhje organike të drejtpërdrejtë me pasojën, Profeti (salallahu alejhi ue selem) thotë: “Nëse dy njerëz duhen për hir të Allahut dhe më pas ndahen, kjo vjen si pasojë e ndonjë mëkati që bën ndonjëri prej tyre.”[6] Forma sintaksore e përdorur në arabisht në këtë hadith si dhe trajta e pashquar e fjalës mëkat, tregojnë se nuk bëhet fjalë për ndonjë mëkat të veçantë, por për çfarëdo lloj mëkati. Nga kjo kuptojmë se gjynahet tona kanë pjesën e tyre të rëndësishme në ekzistencën e këtij mospajtimi mes nesh si muslimanë. Ndaj nuk është e drejtë që të përjashtohen gjynahet individuale si shkak i përçarjes tonë dhe të analizohen vetëm ato që bëhen në emër të xhematit dhe të fesë, çdo mëkat ka pjesën e tij. Zinxhiri shkak-pasojë është shumë i qartë, individi mëkaton dhe ndëshkimi i Zotit shfaqet edhe në formën e përçarjes, e ndërsa shkaqet tokësore janë vetëm ana e jashtme e problemit. Por, mëkati nuk është vetëm ai i dukshmi që ne e shohim dhe e kritikojmë, por edhe ai që bëhet mes katër mureve apo larg syve të njerëzve. Nëse njëra palë kritikon palën tjetër për gabime publike dhe gafa trashanike, tjetra i përgjigjet me po të njëjtën monedhë, por tashmë për gabime individuale. Në fakt që të dyja gabimet janë pjesë e mëkateve, të cilat sjellin për pasojë ndëshkimin e Allahut, dhe përçarja dhe konfliktet mes vëllezërve siç u tha, janë pjesë e ndëshkimit. Pra, mos t’iu duket habi se përgojimi i një x personi, të sjellë përçarjen me y person, apo moskryerja e namazit në kohë, apo futja e vetes në lloj-lloj haramesh, duke u justifikuar me qëllimin e nevojës apo të dauas, fetvasë të këtij dijetari apo atij tjetri, nuk është kontribut në përçarje.

Nëse analiza të tilla kaq të thjeshtuara ndonjërit i duken të përcipta, apo edhe sipërfaqësore kjo nuk tregon gjë tjetër vetëm se ikje ndaj përgjegjësisë personale, me justifikimin se kjo e jona nuk është si ajo e tjetrit që unë kritikoj, dhe për rrjedhim problemi do vazhdojë të ngelet. Nëse ajetet dhe hadithet i vënë pikat mbi i dhe tregojnë se ku qëndron në të vërtetë plaga, a mos vallë shpallja qenka e cekët dhe sipërfaqësore?! Disa në fakt mundohen t’i shmangen problemit duke u justifikuar se shpallja interpretohet dhe nuk duhet marrë në mënyrë literale! Kjo është e vërtetë, por vetëm për një pakicë rastesh ama. Por, edhe interpretimi që shmang kuptimin literal, vjen ose nga vetë konteksti i shpalljes ose nga një pjesë tjetër e shpalljes, pasi shpallja qartëson vetveten, ndaj dhe mospranimi i të vërtetës që vjen nga shpallja, është ikje nga njohja e vërtetë e realitetit.

Analizat e detajuara të realitetit nganjëherë të shpien në largimin nga thelbi, ato kanë vlerën e tyre, përderisa nuk të çojnë në një përfundim të ndryshëm nga ajo, çka shpallja e ka thënë shumë thjeshtë dhe qartë. Si e tillë, nuk është e detyrueshme që patjetër të dish çdo hollësi të realitetit për të kapur thelbin, aq më tepër që për problemin që po flasim, thelbin na e ka ofruar të gatshëm shpallja hyjnore dhe ajo na ka dhënë edhe zgjidhjen, e pse duhet pra ta kërkojmë atë diku tjetër?!

Nganjëherë, problemi qëndron gjetkë, te mosgjetja saktë e zgjidhjes që vetë shpallja na e ka ofruar, dhe në këtë rast, gabimi nuk vjen nga mosnjohja e realitetit, por nga mosnjohja e zgjidhjes që jep shpallja. Njohja tokësore horizontale e realitetit, dhe natyrisht e pjesshme bëhet në terren, dhe analiza i bëhet nëpër kafe, por njohja e vërtetë, ajo vertikale e thelbit të marrëdhënieve tokë-qiell dhe qiell-tokë, gjendet te meditimi mbi shpalljen, dhe ky është edhe fikhu i zgjidhjeve, fikhu i vërtetë për të cilin na ka folur Profeti (salallahu alejhi ue selem). Allahu na ruajt nga gjynahet dhe mos na privoftë nga ky fikh! Amin!


[1] Për një pasqyrë më të gjerë rreth lidhjes mes mëkatit dhe dëmeve të tij mund të lexoni librin e Ibn Kajimit “Sëmundja dhe Ilaçi”.

[2] Rrum:30.

[3] Transmeton Abdullah ibn Ahmed në Zeuaid Musned dhe është sahih, shih Es-sahiha nr.667.

[4] Araf:96.

[5] Ajeti 65.

[6] Transmeton Buhari në Edeb El-mufred, dhe është sahih.

Published in: on 31 Dhjetor, 2008 at 11:43 pm  Lini një Koment  

Hoxhallarët dhe besimtarët

Hoxhallarët dhe besimtarët

Varësia që krijohet ndërmjet një besimtari të thjeshtë dhe hoxhës të tij, krijon një nyje e cila mund të trashet së tepërmi dhe është me pasoja për të dyja palët. Në njërin krah qëndron besimtari i thjeshtë i cili kthehet në një mekanizëm deri diku të varur apo edhe plotësisht të varur nga hoxha i tij dhe në krahun tjetër hoxha i cili jo vetëm tejkalon cakun e rolit që duhet të ketë, por edhe nuk ka nivelin për ta bërë këtë. Besimtari i thjeshtë bie pa e kuptuar në një robëri intelekti ku për çdo gjë duhet të pyetet hoxha, deri edhe në imtësi më të vogla të jetës së përditshme, si rrjedhim një njeri i tillë nuk do të ecë me këmbët e veta, më së paku për sa i përket çështjeve të fesë, por ‘jeta dhe vdekja e tij’ është e lidhur me ‘jetën dhe vdekjen’ e hoxhës së tij. Dashur padashur kjo gjendje varësie e plotë apo gjysmë e plotë sajon një lloj shirku që në doktrinën islame quhet si shirku i bindjes. Duket pak si e habitshme pasi ne jemi mësuar të lexojmë nëpër libra apo edhe të dëgjojmë nëpër mësime se një shirk i tillë lind kur bindja ndaj dikujt arrin deri atje sa të pranohet hallalli për haram dhe harami për hallall. Dhe këtu na vjen në ndihmë ndodhia e Adij ibn Hatimit, që më parë kishte qenë i krishterë, me Profetin (salallahu alejhi ue selem) kur Adiji iu drejtua atij për ajetin: Në vend të Allahut, ata kanë zgjedhur për zot rabinët dhe murgjit e tyre... Duke i thënë: O i dërguari i Allahut ne nuk i konsideruam ata si zotër! Dhe Profeti tha: Posi jo! A nuk jua bënin haramin hallall dhe ju e konsideronit të tillë dhe po kështu edhe hallallin haram dhe ju e pranonit për të tillë? Dhe Adiji i përgjigjet: Po. Atëherë Profeti i thotë: Pikërisht kjo ishte adhurimi i tyre.

Tani unë pyes veten edhe ju, a vallë këtu bëhet fjalë vetëm për çështje madhore, për të cilat qartazi janë sqaruar verdiktet në shpalljen e Allahut? Natyrisht që mendoj se jo. Këtu futen edhe dhjetëra e dhjetëra çështje për të cilat nuk ka tekst të drejtpërdrejtë dhe për të cilat është shumë e lehtë të manipulohet dhe të biesh preh e devijimit të hoxhallarëve sesa për ato madhoret. Dhe për rrjedhim të bëhesh preh e pranimit të hallallit si haram dhe haramit si hallall. Bindja e verbër apo gjysmë e verbër të shtyn ta bësh këtë! Dhe ky është një lloj shirku.

Kush mund të thotë me siguri se hoxhallarët janë të ruajtur nga pozita të tilla?!

Po jua shpjegoj sesi ndodh kjo: Në radhë të parë duhet ditur se jo çdo hoxhë mund të japë përgjigje për çdo gjë, nuk mjafton të kesh mbaruar një shkollë apo fakultet apo të kesh lexuar filan libër dhe X libër, duhet të kesh veç të tjerash siç thonë dijetarët aftësinë e ixhtihadit, sepse si hoxhë duke dhënë një fetva po bën një nënshkrim në emër të Zotit, siç e quan këtë Ibn Kajimi, dhe afërmendsh që hoxha nuk e di gjithmonë vendimin e Zotit. Jo në të gjitha rastet kur njerëzit kërkojnë fetva, ka ngjashmëri të plotë me ato çka ne dimë nga fetvatë e mësuara, dhe jo gjithmonë mund të bëhet analogji me fetvatë e të tjerëve, dhe raste të tilla janë të shumta. Veç kësaj, hoxha duhet të ketë një përvojë e mjeshtëri të përfituar nga koha e gjatë dhe njohja e realitetit, por jo duke u përplasur i vetëm me të, drejtpërdrejt, por duke e përfituar atë nga vetëstudimi dhe vëzhgimi i vazhdueshëm i ngjarjeve dhe i situatave, i librave dhe teksteve fetare, i njerëzve më të ditur se ai, i dijetarëve të mirëfilltë. Sepse kjo punë nuk është si ajo e një mekaniku apo një marangozi, i cili mëson dhe perfeksionohet në profesion e tij dhe korrigjon gabimet e tij sa më gjatë dhe sa më shumë të punojë. Puna e hoxhës i ngjan deri diku profesionit të mjekut, i cili për dhjetë vjet studimi, ushtron edhe praktikën në terren dhe ku ai asnjëherë për këto dhjetë vjet, nuk është ai që ka frenat e mjekimit të pacientit, ai vetëm vëzhgon, pyet dhe mëson. Por mjeku mund të mësojë edhe nga gabimet, përvoja dhe eksperimentet e tij që mund të shkaktojnë pasoja deri edhe në vdekje, sepse ai e ka të lehtë psikologjikisht ashtu si edhe marangozi dhe mekaniku që t’i perfeksionojë me kalimin e kohës teknikat e fshehta të profesionit, ndërsa me hoxhën kjo gjë është shumë më e vështirë në disa drejtime:

E para: askush nuk mund të thotë përfundimisht se kjo fetva e dhënë ka qenë më e mira dhe se nuk mund të jepej një tjetër dhe se kjo tek Allahu është më e pranueshmja, dhe për këtë mangësi është përgjegjës hoxha. Kapja pas ixhtihadit të gabuar nuk i justifikon gjithmonë gafat dhe gabimet.

E dyta: koha jo gjithmonë tregon vërtetësinë dhe të qëlluarin në shenjë apo jo të një fetvaje, pasi vlerësimet njerëzore në këtë drejtim më së shumti janë subjektive dhe relative.

E treta: njeriu ka egon dhe sedrën e tij përballë të tjerëve dhe ai do që ta ruajë këtë dinjitet. Mjeshtëria e hoxhës është një mjeshtëri tërësisht publike dhe si e tillë, lëvizjet sa majtas djathtas dhe gabimet janë pak ose aspak të tolerueshme, çka e detyrojnë hoxhën të vihet shpeshherë në pozicione që ose të përballojë situatën ose të tërhiqet mbrapa. Të zgjedhësh tërheqjen do të thotë për shumë njerëz, gabimisht, të mos jesh i aftë për asgjë! Do të thotë të humbësh prestigjin dhe të drejtën për të udhëhequr masat! Kështu që dashur padashur detyrohesh të zgjedhësh përplasjen, përplasje e cila edhe mund rezultojë e humbur me fetvanë që ke dhënë. E kush mund ta thotë këtë?! E kush është në gjendje të thotë 100% se ishte e gabuar apo jo, veç Allahut?! Ndaj dhe një përgjigje të tillë, qoftë edhe e gabuar, hoxha vështirë se mund ta ndryshojë. Për të ruajtur dinjitetin dhe për të treguar karakterin e fortë të tij, ai do ta ketë të vështirë ta ndryshojë këtë fetva, ka të bëjë me një publik që do e zhvlerësonin plotësisht nëse e bën një gjë të tillë!

Njerëzit nga natyra janë të prirë të pasojnë më së shumti stoikët, qofshin këta edhe të gabuar. Të jesh gjithmonë në qendër të vëmendjes, të përgjigjesh për çdo gjë për të cilën pyetesh, tua mundësosh njerëzve që tek ty të shohin udhërrëfyesin e vetëm do të thotë praktikisht që besimtarët naivë të të admirojnë tej mase, pse jo edhe të të adhurojnë, dhe nuk janë të paktë ata që mund t’i afrohen një pozite të tillë. Ndaj për të mos rënë në një pozitë të tillë ku në njërin krah do të përballesh me zemërimin e Allahut dhe në tjetrin mund të zhvlerësohesh plotësisht dhe njerëzit të humbasin edhe atë të vërtetë që hoxha e di dhe nuk mund ta gjejnë diku tjetër; duhet ta fitosh pozitën e një myftiu me metodën e mjekut, madje pas një mundimi shumë më të lodhshëm sesa ai i mjekut.

Dhe në këto momente më vjen ndërmend fjala e urtë e Umerit (radijallahu anhu) kur thoshte: Mësoni përpara se të bëheni prijës.[1]

Kemi të bëjmë me Xhenet apo Zjarr, me ardhmërinë e një umeti…

Veç kësaj, duhet tu mësojmë njerëzve atë çka është më kryesorja: devotshmërinë ndaj Allahut. Duhet tu mësojmë atyre se fetvaja e hoxhës në të vërtetë, nuk e bën hallallin haram dhe haramin hallall, edhe nëse ai gabimisht mund tua thotë diçka të tillë. Duhet tu mësojmë besimtarëve të ecin me këmbët e veta në rrugën e devotshmërisë dhe të dijes që në njërën anë ata të mos i afrohen adhurimit të hoxhës dhe në anën tjetër, hoxha të mos e shohë veten si një lider i pazëvendësueshëm, humbja e të cilit praktikisht rezulton në humbje të bashkësisë.

Nëse do t’i kthehemi historisë islame të djeshme dhe të sotme do të shohim se si një gjë e tillë përbën realitet për shumë grupe njerëzish. Por duke mos u zgjatur në këtë fenomen shikoni zgjidhjen: Shikoni Profetin tonë (salallahu alejhi ue selem), ai ndërroi jetë dhe megjithëse ishte i vetmi që nuk mund të zëvendësohej, la pas një umet, i cili qe në gjendje të ecë me këmbët e veta fuqishëm. Kur Ebu Bekri tha: Ai i cili e adhuron Muhamedin le ta dijë se Muhamedi ka vdekur dhe kush e adhuron Allahun le ta dijë se Allahu është i gjallë dhe nuk vdes kurrë. A nuk të krijohet përshtypja sesi ky njeri i mençur pat vënë re në ato momente sesi te njerëzit qe shfaqur, qoftë edhe si ndjesi kalimtare, adhurimi ndaj Profetit? Nëse nuk qe kështu ai së paku vuri re rrezikun që ata mund të binin në një situatë të tillë dhe me të shpejtë mori frerët e tyre në dorë duke u recituar ajetin: Muhamedi është vetëm i Dërguar, para të cilit ka pasur edhe të dërguar të tjerë. Nëse ai vdes ose vritet, a mos do të ktheheni ju prapa? Kushdo që kthehet prapa, nuk i bën kurrfarë dëmi Allahut. Dhe Allahu do t’i shpërblejë falënderuesit. Dhe njerëzit u zgjuan nga tronditja që u shkaktoi humbja e Profetit. Ata u zgjuan shpejt, sepse ishin edukuar në mënyrë të tillë; me teuhidin e pastër dhe vartësinë e plotë ndaj Allahut, ishin edukuar ndër të tjera që edhe të mos e pyesin shpesh dhe të mos kërkonin gjithçka nga Profeti. Dhe ndoshta veç urtësive të tjera kjo qe edhe një nga urtësitë pse Profeti ua pat ndaluar atyre që jetonin në Medine me të ta pyesnin atë. Neuas ibn Sem’ani tregon se vetëm dëshira për ta pyetur Profetin e pengonte atë që të emigronte dhe të vendosej përfundimisht në Medine pranë Profetit. Një ditë tek qëndronte si vizitor në Medine e pyet Profetin për mirësinë dhe mëkatin dhe ai i përgjigjet: Mirësia është morali i mirë, e ndërsa mëkati është ai që të qepet në shpirt dhe nuk dëshiron që ta dinë njerëzit.[2] Kështu i mësonte Profeti njerëzit, i mësonte ata se shumë prej pyetjeve nëse diçka është e mirë apo e keqe mund ta merrnin përgjigjen nga vetvetja. Profeti iu drejtua Uabisetu ibn Ma’di-it duke i thënë: Ke ardhur të më pyesësh për mirësinë dhe për mëkatin? I thashë: Po. Dhe ai bashkoi tre gishtat e dorës dhe më ra në gjoks duke më thënë: O Uabisetu, pyete veten tënde! Mirësia është ajo tek e cila zemra gjen qetësi dhe shpirti rehatohet. E ndërsa mëkati është ai që të qepet në zemër dhe të dridhet në kraharor edhe nëse të japin fetva njerëzit.[3] Dhe të japin fetva…kushdo qoftë ai që ta jep. Një besimtar i fortë dhe i devotshëm, nuk ka nevojë për fetva të shumta, vetë Allahu është Ai që i jep atij rrugëdalje në jetë. Shpeshherë njerëzit me dobësinë e tyre të besimit, e vënë veten e tyre në situata, për të cilat kërkojnë fetva dhe hoxha detyrohet të japë fetva.

O njerëz, pa mendoni se në ç’pozitë e vini veten dhe hoxhallarët! Dhe sidomos në këtë kohë në të cilën ne jetojmë, ku për të dhënë fetva ndoshta po të ishte Umeri gjallë, do të kish mbledhur Ehli Shuran (këshillin e konsultimit)!

O hoxhallarë, pa mendoni sesa dije dhe përvojë keni për të marrë përgjegjësi të tilla, që edhe malet do të stepeshin! A mos mendoni se jeni imam Shafiu që filloi të japë fetva që në moshën të re? Hoxhë i vërtetë është ai që ngrihet ngadalë dhe bindshëm dhe që u mëson njerëzve të ecin me këmbët e tyre.

Allahu e di më së miri!


[1] Sahih Bahari mea Fet’hul bari, kap. el-igtibat fil ilmi uel hikme.

[2] Transmeton Muslimi kap.tefsir Bir uel ithm shih dhe komentin e imam Neueuiut.

[3] Transmeton Ahmedi me isnad të mirë. Për të dyja këto hadithe mund të shohësh Dyzet Hadithet e Neveviut nr.27.

Published in: on 31 Dhjetor, 2008 at 11:16 pm  Lini një Koment  

Probleme të ligjërimit islam në mesin e muslimanëve shqiptarë

Probleme të ligjërimit islam në mesin e muslimanëve shqiptarë

Ky shkrim nuk synon të evidentojë ndonjë problem të pa trajtuar më parë dhe të pa vënë re në historinë e këtyre shtatëmbëdhjetë viteve të rilindjes së fesë, në mesin e shqiptarëve dhe në veçanti në mesin e muslimanëve të Shqipërisë. Ky shkrim synon të bëj një analizë të pjesshme dhe njëkohësisht një reflektim realist e fetar të një nga problemeve më madhore me të cilat përballet sot thirrja islame në mesin e shqiptarëve. Më së shumti rrok ata që me të mirat dhe këqijat e tyre, sukseset dhe gabimet e tyre mbajnë barrën më të madhe në këtë drejtim. Me këtë shkrim në radhë të parë u drejtohem të gjithë vëllezërve dhe kolegëve të mi hoxhallarë, thirrës dhe predikues të Islamit, duke mos përjashtuar këtu nga vërejtjet as veten.

Me ndarjen nga kalifati osman muslimanëve shqiptarë iu desh të përballeshin me një realitet të ri. Shqiptarët që dikur kishin qenë në skajet e botës islame tashmë ishin një ishull në mes të botës së kufrit, në një realitet të tillë lindte nevoja e një strukturimi të ri. Përgjigje të ndryshme pati në këtë drejtim, madje edhe me kahe të kundërta. Vitet që vijuan nuk mundën të konsolidonin një strukturim të qartë, i cili do të jetonte dhe do të merrte jetë. Në një periudhë kohe të shkurtër ishulli shqiptar i islamit u lag deri në themel nga detet e kufrit dhe ardhja e regjimit komunist në pushtet do të vuloste tashmë shndërrimin e tokave shqiptare në një vend të Darul-kufrit.

Ndërrimi i regjimeve i gjeti muslimanët shqiptarë jetim, që tashmë të dal nga “përkujdesja” e njerkës parti, u vunë në kërkim të identitetit të tyre të humbur. Si jetim që ishim, dhe jemi, ne nuk morëm një edukim dhe përkujdesje të mirëfilltë fetare prindërore, ndaj dhe dashur padashur si ai jetimi që endet rrugë më rrugë e shtëpi më shtëpi edhe ne u endëm në kurse mbas kursi dhe vende pas vendesh për të njohur të vërtetën e fesë që mbarte origjina jonë.
Feja është jetë dhe jeta nuk mësohet vetëm në bankat e shkollës, madje ajo më pak se kudo tjetër mësohet aty, por mungesa e theksuar e edukatorëve prindëror dhe e hoxhallarëve që krahas dijes do të kishin edhe përvojën e jetës, rezultoi në disa aspekte, negative për brezin e ri të teologëve në përgjithësi dhe thirrjes islame në veçanti. Është e natyrshme që për këtë arsye dhe të tjera, edukimi ynë fetar të rezultonte me mangësi të ndryshme, pasojat negative të të cilave vazhdojnë në na ndjekin akoma nga pas, nganjëherë edhe si jehonë e mëkateve të shkuara, të cilat nuk lënë rast pa na i kujtuar.
Ftesa e njerëzve për t’iu kthyer besimit bëhet nëpërmjet thirrjes, nëpërmjet ligjërimit fetar, i shkruar qoftë ky apo i folur. Ky ligjërim ka nevojë të ripërtërihet e të përshtatet si në përmbajtje ashtu edhe në formë. Ai nuk duhet të humbasë kurrsesi thelbin e kësaj feje, njësimin e Zotit, por nga ana tjetër duhet të bëhet më i prekshëm dhe i gjallë nga ambienti në të cilin ne jetojmë. Me ripërtëritje të ligjërimit islam nuk dua tu bëj jehonë tendencave që kërkojnë të trondisin themelet e vetë fesë, por të tërheq vëmendjen që ligjërimi islam të përshtatet sa më mirë me realitetin ku jetojmë. Kjo gjë para se të jetë një kërkesë e nevojës së thirrjes islame është një detyrim fetar, që ne praktikisht dhe deri diku edhe teorikisht pak e kemi njohur.
Allahu i Lartësuar duke folur për thirrjen e Profetëve thotë: “Ne nuk kemi çuar asnjë të dërguar, përveçse në gjuhën e popullit të tij, për t’u shpjeguar atyre (shpalljet e Zotit). Allahu e shpie në humbje kë të dojë dhe e udhëzon në rrugë të drejtë kë të dojë. Ai është i Plotfuqishmi dhe i Urti.”[1]
Me gjuhë këtu duhen kuptuar dy anë, gjuha me të cilën një popull flet dhe komunikon dhe gjuha e temperamentit, zakoneve dhe shprehive të tij të përditshme me të cilat ai jeton. Që të dyja këto anë i përmban ajeti i mësipërm. Nëse gjuha e folur ka të bëjë me të kuptuarin e drejtpërdrejtë, shpjegimi ka të bëjë me ndjesinë që duhet të përjetoj zemra për të reflektuar karshi asaj që dëgjon.[2] Për të parën dëshmon historia e Profetëve, e origjinës, e popujve dhe e gjuhës që ata flisnin. Vetë Zoti foli në këto gjuhë dhe librat e këtyre Profetëve u shkruan prej fjalëve të Tij, ashtu siç dimë që Zoti foli në arabisht në mesazhin e Tij të fundit, Kur’anin. Ndaj është më se e natyrshme që domosdoshmëria e përcjelljes së Islamit të bëhet nëpërmjet gjuhës që çdo popull flet dhe kupton. Për këtë, dijetari islam Ibn Tejmije shprehet se ekziston një unanimitet në mesin e dijetarëve islam që lejon përkthimin e kuptimeve të Kur’anit në gjuhë të tjera, për ata që nuk e kuptojnë arabishten.
Madje ai përmend se ka edhe një pakicë dijetarësh të cilët e lejojnë që gjatë faljes të këndohet surja fatiha e përkthyer, për ata që nuk munden ta mësojnë atë në arabisht.[3]

Duke u nisur nga ky fakt i rëndësishëm duhet thënë se ligjërimi islam në mesin shqiptarëve sot, shpeshherë karakterizohet nga një mbingarkesë e panevojshme e termave dhe e fjalëve në gjuhën arabe apo nganjëherë edhe në ato turke të trashëguara. Disa prej këtyre fjalëve kanë qenë të kuptueshme për brezat e dikurshëm, por sot ato janë kthyer në fjalë të padeshifrueshme për shumicën e njerëzve. Ky realitet krijon një barrierë ndërmjet njerëzve dhe përçimit të mesazhit që këto fjalë mbartin. Këtu nuk duhet të harrojmë se njerëzit që vinë në xhami vetëm për xhuma dhe për bajram nuk janë të familjarizuar me këto fjalë ashtu sikurse ata që marrin pjesë rregullisht në mësimet dhe në faljet ditore, për të mos folur këtu për publikun që qëndron jashtë xhamive apo ata që vijnë për herë të parë në të. Këtu duhet përmendur edhe sikleti e më pas indiferenca që u shkakton njerëzve vërshimi i shumë fjalëve të huaja e të pakuptueshme, që kryesisht e kanë origjinën nga gjuhët perëndimore, dhe jo më tu flasësh atyre me fjalë arabe dhe turke.
Një tjetër problem që vihet re në ligjërimin islam, sidomos në përkthime, është edhe arabizimi i strukturës së shqipes, e thënë ndryshe të folurit dhe kryesisht të shkruarit arabisht me fjalë shqipe. Si arabishtja ashtu edhe shqipja kanë rregullat e tyre gramatikore, të cilat duhen respektuar në raste përkthimesh, ndaj është tejet e gabuar që gjithkush që mendon se e njeh arabishten, të përkthej në gjuhën e tij amtare, të cilën nuk e kupton që nuk e njeh aq sa i duhet për të përkthyer.
Më bie shpesh rasti të lexoj përkthime në gjuhën shqipe apo edhe të dëgjoj ligjërime që mbartin dukshëm strukturën e gjuhës arabe. Kjo lloj gjuhe e shartuar, përveç shijes së keqe që të lë kur e dëgjon, bëhet shumë herë edhe e pakuptueshme, madje edhe për ata që e njohin arabishten. Sa e sa herë më është dashur për t’iu kthyer tekstit origjinal për të kuptuar se çka dashur të thotë autori, sepse përkthimi i çalë e i fjalë për fjalë ishte një rebus i vërtetë. Për të mos folur pastaj për mangësi
në të kuptuarin e arabishtes, në përkthimin e gabuar të shprehjeve frazeologjike, të termave…etj. Një tmerr i vërtetë! Sa që me të drejtë një shkrimtar musliman, që merret edhe me redaktime të shumë prej këtyre përkthimeve, punën e tij në këtë drejtim e quante: “çmontim i bombave me sahat”.
Me të drejtë lind pyetja: Si mund tu përçohet shqiptarëve mesazhi i Islamit në këtë mënyrë?!
Një tjetër problem i ligjërimit islam është edhe njohja e dobët e gjuhës letrare shqipe. Keq apo mirë ne sot për sot kemi një gjuhë standarde e cila duhet respektuar, sidomos në shkrimin e saj. Por, më tepër problem sesa të ligjëruarit toskërisht apo gegërisht është ligjërimi i një gjuhe që nuk është as njëra dhe as tjetra, nuk është as arabisht e as turqisht dhe as anglisht e as italisht, por është një hibrid që në fund të fundit nuk është një shqipe e kuptueshme për të gjithë njerëzit.
Nëse do t’i kthehemi historisë së shqiptarëve nën kalifatin osman do të vëmë re se një nga arsyet pse shqiptarët në shumicë, sidomos pjesa e pashkolluar, nuk patën një qasje të thellë ndaj parimeve të besimit islam, ishte edhe moskuptimi i gjuhës me të cilën atyre iu përçuan këto parime. Ky fenomen u has edhe me ortodoksët, por jo edhe aq me katolikët. Kjo është edhe një nga arsyet e shumta pse këta të fundit që nga krijimi i shtetit shqiptar e deri më sot rezultojnë me humbjet më të pakta në përqindje.

E folura bukur, pastër dhe qartë, ka një rëndësi të madhe në ligjërimin islam, në përçimin e mesazhit të Zotit te njerëzit. Nëse kësaj i bashkohet edhe kultura e nevojshme, besoj se do të bënim një hap të madh cilësor në thirrjen e njerëzve për tek Allahu.
Ajete dhe hadithe të shumta e shprehin këtë nevojë, dhe ja disa prej tyre:
“Elif, Lâm, Râ. Këto janë vargjet e Librit të qartë! Ne e zbritëm këtë Kuran në gjuhën arabe, për ta kuptuar ju.”[4]
“kurse ky (Kurani) është në gjuhën e qartë arabe.”[5]
“Nuk ka dyshim se ky (Kuran) është Shpallja e Zotit të botëve… E zbriti në gjuhën e qartë arabe.”[6]
“Ne e kemi shpallur Kuranin në gjuhën arabe dhe pa asnjë kundërthënie, me qëllim që ata ta ruajnë veten nga e keqja.”[7]
Në këto ajete dhe të tjera Allahu u kujton arabëve këtë mirësi të Tij që Ai librin e Tij ua shpalli në gjuhën që ata kuptojnë dhe jo vetëm kaq, por në një gjuhë të kthjellët dhe të qartë, vetëm e vetëm që mesazhi i Zotit të përçohej te ta në mënyrë sa më të kuptueshme.[8]
Elokuenca e mrekullueshme dhe e papërsëritshme e Kur’anit, nuk kishte si qëllim të saj vetëm të tregonte burimin se nga ai erdhi, por edhe për të qenë plotësisht i kuptueshëm dhe tërheqës për njerëzit, ku bashkë me ëmbëlsinë e gjuhës ata do të shijonin dhe ndjenin edhe thellësinë kuptimore të përmbajtjes së tij, kjo madje është më e rëndësishme sesa e para, gjë për të cilën Allahu kishte shfaqur edhe prova të tjera se ky libër vinte prej Tij.
Një nga shokët e Profetit të bekuar, Abdullah ibn Mesudi, dhe një nga njohësit më të mirë të Kur’anit thoshte: “Lexojeni Kur’anin dhe tronditni me të zemrat.”[9] Vetë i dërguari i Allahut, falë mirësisë së Zotit, zotëronte një të folur me qartësi mbresëlënëse, saqë është kjo një nga arsyet pse ndjekësit e tij ishin në gjendje të memorizonin dhe të përcillnin për te brezat që do të vinin edhe shumë kohë më pas fjalët e tij. Profeti i Zotit thoshte: “Më janë dhuruar fjalët përmbledhëse”[10] Çka do të thotë se ai me pak fjalë, qartë dhe shkoqur, u përcillte njerëzve mesazhe të mëdha. Për efektin që të folurit bukur dhe qartë ka te njerëzit, i Dërguari i Zotit shprehej: “Ka prej gojëtarisë që të magjeps.”[11] Vetë fjala arabe bejan e përdorur në këtë rast tregon për qartësinë dhe të folurin bukur.
Aftësia për të folur bukur dhe qartë është e dhuruar dhe e fituar. Përsa i përket të parës kemi pak për të thënë, pasi ajo është një mirësi e Zotit që ia jep kujt të dojë. Por, këtu duhet të tërheqim vëmendjen për një fakt mjaft të rëndësishëm që publicisti Agim Baçi me të drejtë e ka vënë në dukje në esenë e tij të shkurtër “Teoria e komunikimit në Islam”. Ai vë në dukje rëndësinë që ka komunikimi dhe se si jo gjithmonë aftësia për të komunikuar i jepet më të diturit, ndërkohë që një i ditur tjetër, që e ka më të zhvilluar këtë aftësi, ka më tepër përparësi në përcjelljen e mesazhit të Zotit dhe për këtë ai gjen një shembull mjaft të goditur, atë të Musait me Harunin. Sesi i pari ishte më i ditur, por i dyti ishte më gojëtar, ndaj dhe Musai i jep të vëllait përparësi karshi vetes në komunikimin e fjalës së Allahut.
Nëse gojëtaria e dhuruar është një mirësi që ne nuk e kemi në dorë, ajo e fituar është plotësisht e mundshme. Dhe kjo gojëtari e domosdoshme për thirrjen islame arrihet duke njohur mjaftueshëm gjuhën shqipe, kulturën dhe traditën e të folurës dhe të shkruarit të këtij populli, temperamentin dhe realitetin me të cilin njerëzit jetojnë. Me këtë nuk dua të them se është e domosdoshme që një predikues apo hoxhë duhet patjetër të mbarojë fakultetin e gjuhë-letërsisë shqipe, çka në vetvete do të ishte vërtetë diçka e dobishme, por një njeri që ka marrë rolin e komunikuesit të Islamit te njerëzit duhet patjetër të thellojë njohuritë e tij karshi gjuhës, folklorit dhe letërsisë shqipe, së paku nëpërmjet leximit të vazhdueshëm të kësaj literature. Ky vetëtrajnim nuk duhet të ndërpritet për aq kohë, së paku, sa të thyhet arabizimi i gjuhës shqipe nga ana e hoxhallarëve dhe të ndjehet te njerëzit se predikuesit flasin tamam shqip, në formë dhe përmbajtje.
Shumë ajete dhe hadithe janë shndërruar në fjalë të urta për arabët, pikërisht sepse ato mbartin mrekullisht nivelin më të lartë të kësaj gjuhe. Ndaj dhe vënia në përdorim e fjalëve të urta të popullit, krahasimet, dhe shembujt e nxjerra nga kultura e këtij populli bën që njerëzve t’u ngjallet më tepër interes për predikimet fetare dhe njëkohësisht të përthithen më lehtë nga ta.
Siç edhe vihet re gjatë kësaj trajtese gradualisht jemi futur në anën e dytë që përmban kuptimi i ajetit “Ne nuk kemi çuar asnjë të dërguar, përveçse në gjuhën e popullit të tij, për t’u shpjeguar atyre (shpalljet e Zotit)…”, në përmbajtjen e ligjërimit fetar.

Disa nga mangësitë që vihen re në këtë drejtim janë:
1) Trajtimi në formë akademike i fesë, si në hutbe ashtu edhe në mësimet që jepen nëpër xhami.
Është e natyrshme që kjo ka ardhur si reflektim i mënyrës sesi ne e kemi mësuar fenë në auditorët e universiteteve islame, në mësimet dhe ligjëratat e marra nga dijetarët dhe predikuesit e ndryshëm që ligjëronin nëpër xhamitë e vendeve ku kemi studiuar.
Kur’ani është një libër dije, por dija e tij nuk trajtohet në të në formë akademike, ajo trajtohet në formën e një këshille të gjallë duke u bërë pjesë e realitetit. Vetë Allahu e ka quajtur Librin e Tij këshillë: “O njerëz, ju ka ardhur këshillë (Kurani) nga Zoti juaj, shërim për zemrat tuaja, udhëzim dhe mëshirë për besimtarët.”[12]
Vetë forma e artikulimit dhe e ligjërimit të çështjeve të trajtuara në Kur’an, është dëshmia më e mirë për t’iu larguar akademizmit në përcjelljen e fesë te njerëzit.
2) Mbingarkesa e ligjërimit islam me rregullat e jurisprudencë islame, me haramin dhe hallallin…etj.
Edhe në këtë rast na vjen në ndihmë stili i Ku’ranit. Në ajetet dhe suret që kanë zbritur në Mekë lehtësisht dallohet një përqendrim në parimet bazë të besimit, në njësimin e Zotit dhe besimin në botën tjetër, ku ajetet e suret janë edhe më të shkurta dhe në përgjithësi ligjërimi islam në këtë periudhë të shpalljes ishte më i shkurtër. Ndërsa në ajetet dhe suret që kanë zbritur në Medine shohim një gjatësi dhe një shtjellim më të gjatë, dhe sidomos në ajetet që flasin për normat ligjore, për hallallin dhe haramin. Por sidoqoftë, në të gjithë Kur’anin që përmban mbi gjashtëmijë e dyqind ajete, vetëm rreth pesëqind ajete trajtojnë çështje të normave dhe ligjeve islame, ndërsa pjesa tjetër merret me besimin te Zoti, botën tjetër, historitë e popujve të mëparshëm etj. A nuk është ky një argument i rëndësishëm se njerëzve u duhet folur më shumë për Zotin, për premtimet dhe mirësitë e Tij, sesa për urdhëresat dhe ndalesat? A nuk thotë nëna e besimtarëve Aishja se “Në fillim
zbritën suret e shkurtra, në të cilat përmendej Xheneti dhe Zjarri, deri sa kur njerëzit iu kthyen me shumicë Islamit, zbriti hallalli dhe harami. Nëse do të kishte zbritur që në fillim: mos e pini alkoolin, do të kishin thënë: nuk do ta lëmë alkoolin asnjëherë, dhe nëse do të kishte zbritur: mos bëni kurvëri, do të kishin thënë: nuk kemi për ta lënë kurvërinë asnjëherë.”[13]?!
3) Mungesa e theksuar e trajtesave që merren me edukimin shpirtëror dhe moral të besimtarëve.
Islami nuk është një fe që i jep rëndësi vetëm anës së jashtme, vetëm formës dhe jo përmbajtjes. Në Islam edhe forma edhe përmbajtja janë të pandara dhe të rëndësishme, por duhet theksuar se përmbajtja ka më tepër rëndësi. Sa herë kemi vënë re që falja që ne kryejmë nuk na jep ndjesinë e rehatisë shpirtërore? Sa prej nesh falin me dëshirë edhe namaze fakultative, përveç atyre të detyruara? A nuk ishte Profeti i Zotit që thoshte: “Dhe kënaqësinë unë e gjej te falja.”[14]?! Sa prej nesh dhe njerëzve që ne u predikojmë e ndjejnë afërsinë e Allahut në jetën e tyre të përditshme? Sa prej nesh e përjetojnë se jetojnë me Zotin në çdo hap që hedhin, në çdo fjalë që thonë, në çdo veprim që bëjnë? Sa prej nesh e kanë ndjerë fjalën e Profetit (paqja e Zotit qoftë mbi të), kur ai përgjigjej Xhibrilit për shtyllën e tretë të fesë: “Mirësia, është ta adhurosh Allahun sikur ti sheh Atë, por nëse ti nuk e sheh Atë, (ti ndjen se) Ai të sheh ty.[15]
Po morali, edukata dhe etika islame në ç’nivel janë në radhët e besimtarëve? Sa e sa ajete dhe hadithe kanë ardhur në këtë drejtim? A nuk thotë Profeti se: “Me të vërtetë besimtari me moralin e tij të mirë arrin gradën e atij që falet dhe agjëron.” [16]
A nuk është edukata dhe normat e mirësjelljes, me të gjithë njerëzit, pjesë e moralit islam? A nuk është mbajtja e premtimit, korrektesa, shlyerja e borxhit dhe burrnia pjesë të këtij morali? Nëse ne si besimtarë kemi mangësi në këtë drejtim, a nuk vjen kjo edhe sepse për të tilla tema pak është ligjëruar dhe shumë më pak zbatohen?! A nuk u është kërkuar besimtarëve që të kapen pas sunnetit të Profetit (paqja e Zotit qoftë mbi të), ndërkohë që sunneti reduktohej vetëm në disa veprime dhe shfaqje të jashtme, ndërkohë neglizhohej edukata dhe morali, a thua vallë se kjo nuk i përkiste sunnetit?!

4) Trajtimi i kufizuar i njësimit të Zotit brenda një hapësire të ngushtë shembujsh. Njësimi i Zotit në Islam është boshti kryesor rreth të cilit vërtitet e gjithë feja, por ky njësim dhe e kundërta e tij, shirku, nuk kufizohen vetëm në shembujt klasik që janë dukshëm të qartë. Idhujtaria shfaqet edhe në ideologjinë dhe mendësitë e njerëzve edhe nëse ata i besojnë vetëm një Zoti dhe nuk u luten të vdekurve. A nuk është materializmi, dashuria e tepruar për të mirat e kësaj bote një lloj shirku që i largon njerëzit nga adhurimi i Zotit në adhurimin e parasë? A nuk janë pasionet e shfrenuara për artet, teknologjinë dhe argëtimin, një lloj shirku që zënë vend në zemrat e njerëzve shumë më tepër sesa Zoti duhet të zërë në to?! Ky lloj shirku sot është bërë shumë më i përhapur sesa dikur dhe zbrazëtia që krijohet në zemër nga mungesa e Zotit u lë vendin me shumicë gjërave të tilla. Është pra e natyrshme që ligjërimi islam i sotshëm për teuhidin dhe shirkun të përfshij edhe
dimensione të tilla.

5) Të mos qenit realist me vendin dhe situatën ku jetojmë, në ligjërimin e temave që zgjidhen për tu trajtuar apo edhe mënyra sesi trajtohen.
Jetojmë në një ambient tjetër nga ai në të cilën shumë prej nesh janë shkolluar, në një ambient ku njerëzit ndërgjegjësimin fetar e kanë shumë të ulët, ndaj edhe jo për çdo gjë për të cilën muslimanët e vendeve islame janë të ndërgjegjshëm se Allahu i urdhëron apo i ndalon, vlejnë edhe në mesin e shqiptarëve. Kjo nuk do të thotë aspak që atë për të cilën ne besojmë se është haram t’ua bëjmë njerëzve hallall apo ajo çka është obligim tua bëjmë atyre fakultative. Por, sidoqoftë njerëzve u duhet folur së pari dhe më së shumti për gjëra që i njohin dhe pranojnë se janë të mira dhe të këqija. Vetë fjala në arabisht që përdoret për urdhërimin në të mirat është fjala matuf, çka në vetvete ka kuptimin e diçkaje të njohur, të ditur dhe të pranuar. Nga e njëjta rrënjë rrjedh edhe fjala urf që do të thotë traditë, zakon. Po kështu edhe fjala që përdoret për ndalimin nga e keqja është fjala bunker, çka do të thotë diçka e panjohur, e shëmtuar, e pazakonshme. Pra e thënë ndryshe maksima islame “të urdhërosh për të mira dhe ndalosh nga e keqja” është e lidhur edhe me realitetin se çfarë njerëzit dhe traditat e tyre quajnë të mirë apo të keqe.
Duke mos lënë pa theksuar këtu, se jo çdo gjë që njerëzit e një vendi apo tradite e quajnë të mirë apo të keqe edhe nga feja konsiderohet si e tillë. Me këtë fakt më tepër, të zbërthimit gjuhësor të këtij parimi islam, dua të tërheq vëmendjen për rëndësinë që ka në ligjërimin islam njohja e zakoneve dhe traditave me të cilat njerëzit jetojnë. Këtë që thash e mbështes edhe në një thënie mjaft të njohur të sahabit të nderuar Ali ibn Talib që thotë: “Flitini njerëzve me atë çka njohin, a dëshironi që të përgënjeshtrohet Allahu dhe i Dërguari i Tij?!”[17] A nuk vinë këto fjalë të këtij sahabi të madh si një thirrje për ne sot, që ligjërimin islam ta kemi më pranë problemeve, halleve të njerëzve dhe të kuptuarit të tyre?!

Ligjërimi islam krahas pikësynimeve të tij madhore, që kanë të bëjnë me besimin te Zoti, duhet të drejtohet edhe nga problemet dhe shqetësimet që ka një shoqëri e caktuar. Kështu, nëse i kthehemi Kur’anit do të shohim sesi Profetët e ndryshëm të Zotit krahas thirrjes për njësimin e Zotit, i këshillonin njerëzit edhe për problemet specifike që ata popuj kishin, si për shembull në rastin e Shuajbit, ku krahas teuhidit ai u predikoi edhe ndreqjen e marrëdhënieve financiare. Ndërsa interesant është fakti se për Profetin Lut nuk shtjellohet në Kur’an predikimi i tij rreth teuhidit, siç shtjellohet për Profetët e tjerë, jo se ai nuk e ka bërë një gjë të tillë, as që mund ta mendojmë, por ama vetë Allahu në Kur’an na ka përmendur vetëm predikimin e tij për ndreqjen e anës morale të atij populli.[18] Kjo mesa duket për vetë ekstremitetin negativ që paraqiste gjendja e tyre morale. Dhe ky fakt na lë të kuptojmë se në situata të caktuara ligjërimi islam mund të drejtohet kah
problemeve më të mprehta që shqetësojnë shoqërinë, çka do të thotë se besimi te Zoti dhe teuhidi në këtë rast, u jepen njerëzve në mënyrë të tërthortë dhe jo të drejtpërdrejtë, siç bëhet në shumicën e rasteve.

Thirrja islame në një shoqëri apo grupim të caktuar duhet të përmbaj, brenda mundësive, shembuj të kapshëm dhe sa më të afërt për këtë shoqëri e sa më pak ngjarje dhe krahasime me vende dhe njerëz të largët në kohë dhe hapësirë, për këtë shoqëri. A nuk e shikoni sesi Allahu dhe i Dërguari i Tij përdorin mjaft shembuj nga jeta e përditshme e arabëve, krahas atyre historik, që mesazhi i Zotit të ishte sa më i kuptueshëm për këta njerëz.
Dhe së fundi duke mbyllur trajtesën time, por jo temën, e cila gjithsesi ngelet e hapur për zhvillim të mëtejshëm, do t’u bëja thirrje të gjithë thirrësve islam që t’i lënë kompleksitet që kanë ndaj njeri-tjetrit dhe të bashkërendojnë energjitë e tyre për tu dhënë zgjidhje kolektive këtyre problemeve dhe të tjerave, pasi kjo është shumë më e rëndësishme për ecurinë afatgjatë të thirrjes islame, sesa strategjitë dritëshkurtra në marrëdhëniet me disa mediokër klanor që mbarsin vetëm shterpësi.

“Vërtet, këtu ka këshillë për këdo që ka zemër, dëgjon me vëmendje dhe dëshmon.”[19]
Allahu e di më së miri.

Justinian Topulli

———————————
[1] Ibrahim:4.
[2] Mexhmu el-fetaua 9/64.
[3] “Përgjigja e saktë (e Ibni Tejmisë) për atë që ndryshoi fenë e Mesisë” 2/55, 56, 67. (në arabisht)
[4] Jusuf: 1, 2.
[5] En-Nahl: 103.
[6] Esh-shuara: 191-195.
[7] Ez-zumer: 28.
[8] Shih komentin e Tabariut e të tjerë, për këto ajete.
[9] Es-sunen El-kubra, El-bejhaki 3/13.
[10] Buhariu dhe Muslimi, për një koment më të zgjeruar të këtij hadith shih komentet e dyzet haditheve nga Ibn Rexhebi.
[11] Buhari etj.
[12] Junus: 57.
[13] Transmeton Buhari.
[14] Transmeton Ahmedi, Nesai etj.
[15] Transmeton Buhari dhe Muslimi.
[16] Transmeton Ahmedi, Ebu Daudi, Ibn Hiban.
[17] Transmeton Buhari.
[18] Shih sure Esh-shuara: 160-173 dhe En-neml: 3-57.
[19] Kaf: 37.

Published in: on 28 Dhjetor, 2008 at 10:03 am  Lini një Koment  

Të vrasësh frikën… hapi i parë drejt ndryshimit

Të vrasësh frikën… hapi i parë drejt ndryshimit

Shpesh herë në biseda me besimtarë të ndryshëm, për gjendjen e trembur të disa hoxhallarëve apo edhe të krerëve të institucionit tonë, që i kanë hipur një ati’ që e kalërojnë si breshkë, u sjell si shembull krahasues ngjarjen e popullit të Musait…

Kurani është një libër i gjallë dhe gjallëria e tij do të thotë që jo vetëm ajetet e dispozitave tij t’i vësh në jetë, por edhe ajeteve të historive të popujve të shkuar duhet tu japësh gjallëri, duke i zbritur në realitetin që jeton. Nuk ka sesi të jetë ndryshe! Përse i Dërguari i Allahut dhe bashkëkohësit e tij kishin nevojë për histori të tilla, që kishin ndodhur para qindra e qindra vjetësh dhe ne nuk paskemi nevojë për të tilla histori sot, histori nga të cilat duhet të marrim mësim?! Historia siç thonë historianët, përsëritet, ajo vërtitet si një spirale ku çdo rreth i saj krijon paralelizëm me atë që është më sipër, por ndërkohë ka edhe kthesën që përbën veçantinë e saj.

Kur Allahu na tregon ngjarjen e Beni Israilëve, sesi ata hezitonin të luftonin për të hyrë në Palestinë thotë se ata i thanë Musait: “O Musa! Kurrsesi nuk do të hyjmë atje, derisa aty të gjenden ata. Kështu që shko ti dhe Zoti yt e luftoni, se ne do të rrimë këtu”.[1]

Po këtë ajet, pas qindra vjetësh, por në një realitet disi më ndryshe e përdori si argument krahasimi sahabi Mikdad ibn El-esued, para betejës së Bedrit. Ai i tha Profetit: “Ne nuk do të themi siç thanë Beni Israilët: Shko ti dhe Zoti yt e luftoni, se ne do të rrimë këtu”. Por do të luftojmë me ty…[2] Tjetër situatë, tjetër kohë, por thelbi mbetet i njëjtë. Profeti nuk i tha e ke gabim, ajeti është për Musain dhe popullin e tij dhe nuk vlen për situatën tonë! Por i ndriti fytyra dhe buzëqeshja e tij ishte aprovim; vallë a mund të ishte diçka tjetër!?

kështu pra edhe sot ky Kuran që mbush faqet e verdha të librave të vjetër qindra vjeçar, nuk është një relike që duhet ruajtur në memorien muzeale të mendjeve tona, për të kundruar tempin dhe melodinë e tij sa herë që e dëgjojmë apo e lexojmë, por duhet të jetë Libri i realitetit tonë.

Por, le ti kthehemi përsëri historisë së Musait dhe popullit të tij, për të nxjerrë perla të tjera, tashmë në shkakun e fitores së paarrirë.

Zoti thotë: “Dy burra nga ata që i frikësoheshin Allahut dhe që Ai i kishte pajisur me mirësi, thanë: “Hyni në portën e qytetit! Kur të kaloni nëpër të, do të jeni fitues. Në qoftë se jeni besimtarë, atëherë mbështetuni tek Allahu!”[3]

Ata e kishin fitoren të garantuar nga Allahu, me kushtin që t’i mbështeteshin Allahut dhe … dhe çfarë? Të vrisnin frikën… të tregoheshin të guximshëm për të vepruar… dhe gjithçka mbaronte me hapin e parë! Nuk kërkohej prej tyre vetëm se të kalonin një prag … pragun e frikës…! Nuk e kaluan dhe u vërtitën për dyzet vjet shkretëtirave… ndërsa sahabët e kaluan dhe Islami erdhi deri në trojet tona… Po ne cilit umet i përkasim?!

Nuk është vetëm shtypja dhe skllavëria e tej zgjatur ajo që prodhon njerëz të trembur, por edhe rehatia e postit, e rrogës apo edhe komoditeti i kësaj bote dhe mungesa e dëshirës për t’iu futur telasheve. Dhe kështu pas shekujsh triumfe dhe fitore edhe vitet e rehatisë nuk vonuan të vinin dhe pas tyre për myslimanët një re e zezë barbarësh u shfaq nga lindja, një lukuni mongolësh që vërshojnë si bisha të etura për gjak nëpër botën islame… Historia kaq shekullore islame nuk parë kurrë më parë dhe as më pas një kasaphanë të tillë… shumë prej historianëve myslimanë nuk kanë gjetur dot forcë të përshkruajnë ato masakra, por gjithsesi ata si dëshmi për historinë kanë regjistruar skena të shumta të cilat ia vlejnë ti rikujtojmë. Ibn Ethiri, historianë myslimanë i asaj kohe, na tregon:

Më kanë treguar për banorët e atyre vendeve ngjarje, që nëse një njeri i dëgjon gati nuk i beson, sesi frika që Allahu u pat hedhur ndaj këtyre njerëzve pat mbërritur deri aty, saqë thuhet një njeri i vetëm prej mongolëve hynte në një fshat apo zinte ndonjë rrugë ku kishte një grup të madh njerëzish dhe i vriste një e nga një dhe nuk guxonte asnjëri prej tyre të zgjaste dorën drejt këtij kalorësi! Më kanë treguar se njëri prej tyre e kapi një burrë dhe mongoli nuk kishte me vete se me çfarë ta vriste dhe i tha: vërë kokën në tokë dhe mos lëviz, dhe ai e vuri kokën në tokë derisa mongoli shkoi gjeti një shpatë dhe erdhi dhe e vrau!”[4]

O Zot të qofshim falë, që nuk na ke sprovuar të jetonim në atë kohë! Ne që sot heshtim dhe nuk hapim gojën për të mbrojtur shenjtëritë e Tua dhe dinjitetin tonë islam… vallë dje çdo të kishim bërë?!

Nëse ka pyetje… përgjigjen e merrni te titulli… ose pak më poshtë…

“Një njeri njëherë më tregoi: isha bashkë me shtatëmbëdhjetë burra në rrugë dhe përpara na erdhi një kalorës mongol dhe na urdhëroi që të kapnin njeri-tjetrin nga mbrapa për duarsh dhe kështu shokët e mi filluan të veprojnë si i urdhëroi ai. Unë u thashë: ky është një i vetëm, pse të mos e vrasim dhe t’ia mbathim?! Më thanë: kemi frikë. U thashë: ai kërkon që juve t’iu vrasë tani! E vrasim ne atë e ndoshta Allahu na shpëton! Pasha Allahun nuk guxoi asnjëri të bënte asgjë! Atëherë mora një thikë dhe e vrava vetë, kështu që ia mbathëm dhe shpëtuam.”[5]

Shyqyr Zotit jetojmë në një vend dhe një kohë kur nuk kemi nevojë të vrasim asnjë, por kemi nevojë ama si ky njeri të vrasim frikën tonë…, për të thënë hakun qoftë edhe para një prijësi despot që të pushon nga puna dhe të pret rrogën…

Bëhuni së paku ju o hoxhallarë shehid të fjalës, siç thotë Profeti juaj (salallahu alejhi ue selem): “Xhihadi më i madh është fjala e drejtë para sulltanit të padrejtë.”[6]

Kur në Shqipëri po frynin erërat e ndryshimeve dhe njerëzit kishin filluar të vrisnin frikën e regjimit komunist, unë isha një çunak pesëmbëdhjetë vjeç, ndonëse isha një adoleshentë në atë kohë dhe nuk mund të bëja më shumë sesa të merrja pjesë në ndonjë demonstratë popullore, krahas mijëra të tjerëve, duke mbështetur studentët e dhjetorit, që na treguan sesi vritet frika. Po edhe unë si të tjerët e përjetova ndryshimin e menjëhershëm që u ndodhi atyre mijëra njerëzve. Në mesin e studentëve të dhjetorit nuk kishte asnjë konspiracion, asnjë prapaskenë, asnjë dorë e huaj, asgjë e dyshimtë… veç guximit dhe etjes për ndryshim, dhe këtë gjë e di shumë mirë nga njerëz që kanë qenë pjesë e asaj lëvizje. Edhe ata kishin frikë, madje rrezikuan edhe jetën, e kush guxonte të ngrihej kundra kuçedrës së murrmë, që për dyzet vjet kishte vrarë me mijëra njerëz e kishte burgosur dhe internuar me dhjetëra e mijëra të tjerë?! Por fryma ndjehej kudo, era e ndryshimit i prekte njerëzit përditë e më shumë edhe ata po guxonin të flisnin dhe vetëm shkëndija pritej dhe atë e dhanë studentët dhe sa hap e mbyll sytë gjithë ngrehina e “diktaturës së proletariatit” u prishë, si të ishte një tigër prej kartoni nga ata që ‘xhaxhi Enver’ na i tregonte të për të mos ia pasur frikën armikut. Kaq lehtë…?! Po kaq lehtë! Vështirësia qëndron tek ne…

24/11/2008


[1] El-maide: 24.

[2] Buhari.

[3] El-maide:23.

[4] El-kamil fit-tarih 12/500.

[5] Po aty fq.500-501.

[6] Tirmidhiu. Nesaiu etj.

Published in: on 22 Dhjetor, 2008 at 2:57 pm  Lini një Koment  
Tags:

Të njohësh realitetin e njerëzve apo të njohësh prapaskenat

Të njohësh realitetin e njerëzve apo të njohësh prapaskenat

Para se të mbaroja shkollën dhe të kthehesha në atdhe, gjithmonë më jehonte në mendje përgjigja që më përplasej shpesh në fytyrë, sa herë që shkoja me pushime, se nuk njihja realitetin e vendit! Ndonëse më dukej e habitshme se çfarë realiteti më duhej të njihja, kur në atë realitet kisha jetuar për vite me radhë. Por sot, i jap tjetër kuptim asaj mosnjohje për të cilën jemi kritikuar, unë dhe shumë prej kolegëve të mi. Mosnjohja për mua sot, nuk qëndron në mos dëgjimin e lajmeve apo mos njohjen e gjendjes së mirë apo të keqe që ne kalojmë çdo ditë, por në vështirësinë që kemi për t’iu përshtatur këtij realiteti, shumë të ndryshëm nga ai që lamë kur studionim në bankat e shkollave. Me përshtatje këtu nuk nënkuptoj atë që unë do ta quaja keqpërdorim të këtij koncepti dhe që në fakt është më shumë një shkrirje apo një asimilim i jashtëm, si “përshtatje” ndaj realitetit ku jetojmë. Një asimilim i jashtëm i cili fetarisht, por edhe sociologjikisht të çon në të ardhmen pashmangshmërisht në një asimilim të brendshëm, një temë tjetër kjo që ia vlen të trajtohet më vete.

Përshtatja për të cilën po flas, është ajo përshtatje që vjen si përgjigje e studiuar fetare, e mirë bazuar në argumente, e vendosur mbi një metodologji të qartë, që nga njëra anë ruan identitetin tonë islam dhe në anën tjetër i përgjigjet në mënyrën më të mirë realitetit që jetojmë. Dhe jo një përshtatje që i lihet spontanitetit dhe që si e tillë gjithmonë rezulton me shumë zigzage dhe problematike. Teorikisht besoj, se të gjithë jemi dakord, me këto që thashë, por praktikisht zgjidhjet që japim, më së shumti janë spontane dhe të pastudiuara, si fetarisht ashtu edhe në fushat përkatëse të problematikave me të cilat hasim. Më së shumti më rezulton, se përshtatjet dhe përgjigjet ndaj realitetit ne i kemi subjektive, ku edhe feja dhe argumentet e saj lakohen sipas këtij subjektivizmi, i cili që në fillim e di se ku do të arrijë dhe kërkon me çdo kusht ta mbrojë idenë fundore të tij. Dhe kjo është e papranueshme, sidomos kur zgjidhja importohet tërësisht nga jashtë Islamit, si në frymë ashtu edhe në përmbajtje dhe pastaj me “arsyetime teologjike” bëhet çmos t’i vishet një rrobë islame. Përshtatja me realitetin, pas njohjes së tij, duhet të burojë nga fryma e përgjithshme e Islamit dhe më pas edhe nga argumentet e detajuara të tij. Ne jemi musliman dhe burimi i dijes, i jetës dhe i suksesit tonë i ka rrënjët te Libri i Allahut dhe udhërrëfimi i Profetit, i përkthyer ky përshtatshmërisht në realitetin ku jetojmë. Dhe e gjitha kjo është një produkt njerëzor, është fryt i ixhtihadeve apo përpjekjeve intelektuale njerëzore, e që për momentin ne nuk i kemi. Ndaj e përsëris këtu, ashtu siç e kam theksuar edhe herë tjetër, nevojën e domosdoshme të ixhtihadeve kolegjiale, e që në botën islame sot janë zgjidhur në formën e akademive apo qendrave studimore islame.

Nëse i kthehemi historisë islame do të gjejmë në të, të dyja format e ixhtihadit, atë kolektive ku mendimet rrihen dhe ballafaqohen me shura (konsultim), por edhe kur këto ixhtihade janë produkte ekskluzive individuale apo të mbështetura në ixhtihadet e të tjerëve. Ç’është e vërteta forma individuale ka mbizotëruar, si në përhapje territoriale ashtu edhe në atë kohore, karshi asaj kolegjiale, e cila më së shumti ka qenë e zhvilluar në fillimet e Islamit. Pa i hyrë një analize të detajuar pse ka ndodhur ky ndryshim, do të kapja vetëm një aspekt, pse ixhtihadi në fillimet e tij ka pasur nevojë për një mendim më konsensual sesa më vonë. Muslimanëve në fillimet e tyre iu desh që në një kohë shumë të shkurtër të përballeshin me njerëz, vende dhe situata shumë të ndryshme, të cilat kërkonin zgjidhje të shpejtë dhe për këtë arsye një njeri i vetëm, sado gjenial që të jetë, është e pamundur që në një kohë të shkurtër tu jap zgjidhje islame një sërë problematikash madhore dhe tepër të ndërthurura, në ndryshim me situatat e më vonshme ku të pakta ishin problemet e reja dhe ku një dijetar i vetëm kishte kohë ta studionte problemin nga të gjitha anët dhe të jepte mendimin e tij për të. Shembulli më tipik i këtij ixhitiadi kolektiv ishte shura që zbatonin Kalifët e parë të Islamit, shokët e Profetit (alejhi salatu ue selam). Shikoni për shembull Ebu Bekrin dhe Umerin, ata nuk i lejonin sahabët më të ditur dhe më të mençur që të largoheshin nga Medina, vetëm e vetëm për t’i pasur pranë dhe për tu konsultuar me ta.

Për të mos u zgjatur, situata jonë e sotme është pak a shumë e ngjashme për nga larmia dhe shumëllojshmëria si dhe intensiteti i sfidave me të cilat ne përballemi çdo ditë. Ky nuk është vetëm një problem i muslimanëve që jetojnë larg botës islame, por edhe i vetë kësaj botë, e cila siç e përmenda, kësaj nevoje i është përgjigjur me akademitë dhe qendrat studimore islame që ajo ka ngritur. Ndaj prej këtu mund të kuptohet sesa e pavend dhe sa e dëmshme më duket tek ka akoma hoxhallarë që edhe për probleme madhore, të cilat përfshijnë mbarë shoqërinë islame ku jetojnë, ngelen peng të ixhihadeve individuale, apo edhe të ixhihadeve që u përkasin kohëve apo vendeve të largëta. Kjo është edhe një nga ngurtësimet e fik’hut nga e cila bëhet thirrje për të dalë, por që praktikisht në të kundërt me çka thuhet, shpesh herë nuk zbatohet edhe nga vetë kritikët e fanatizmit medhhebor!

Të njohësh zakonet, traditën, mendësinë, prirjet e përgjithshme që ka një shoqëri dhe më pas në bazë të një metodologjie të qartë dhe të saktë islame të ndërtosh ngrehinën e islamit lokal, që ruan vlerat e patjetërsueshme të Islamit burimor dhe rigjallëron identitetin tonë si muslimanë, si krijesa të bindura ndaj Zotit dhe që kërkojnë mbi gjithçka kënaqësinë dhe shpërblimin e Tij, kjo është njohja e realitetit që na nevojitet dhe që na mungon.

Por, kur u ktheva në Shqipëri, u përballa edhe me një realitetit tjetër që ndryshe nga sa e kisha imagjinuar kishte përmasa më të mëdha. Një realitet të cilin edhe sot vazhdoj të mos e njoh, realiteti i prapaskenave. Është e natyrshme për vendin dhe kohën kur jetojmë që shumë iniciativa pozitive të bëhen nën heshtje, por për mua është tejet e papranueshme që projekte madhore që kanë të bëjnë me të ardhmen dhe ecurinë e Islamit në vendin tonë, të bëhen brenda grupimeve të vogla klanore dhe nën hijen e solidaritetit krahinor apo klanor. Është e qartë që shumë e duan dhe punojnë për Islamin, madje disa këtë gjë e bëjnë fshehtas edhe të motivuar nga sinqeriteti, për të mos u bërë objekt lavdërimi nga të tjerët, por është tejet e papranueshme që projekte madhore që prekin mbarë muslimanët të bëhen nga një grusht njerëzish! Vetëm nëse këta njerëz mendojnë se ata janë Islami në këtë vend, apo se vetëm ata kanë të drejtë dhe janë njerëzit që historia u ka ngarkuar fatin e shpëtimit të kësaj feje në mesin tonë! Mendësia që: “ne dhe idetë tona janë më të mirat dhe ne do të triumfojmë”, janë mendësi klanore me ëndrra të mëdha, por sado të mëdha të jenë ëndrrat e këtyre njerëzve ato nuk realizohen me vogëlsinë e klanit të tyre, por edhe të askujt. Islami është shumë më i madh sesa zgjidhjet që mund të japin një grusht i vogël njerëzish, që përjashtojnë nga plan-hartimi i tyre të tjerët.

Pushtimi i një institucioni dhe klanizimi i tij, janë projekte meskine, të cilat edhe nëse realizohen me “sukses”, janë një tregues i dështimeve që sjell mendësia klanore. A e kanë menduar këto klane se çfarë do t’i japin umetit pasi të finalizojnë përpjekjet e tyre? Përgjigja: një tjetër klan, i cili do të bëjë po të njëjtën gjë që bën edhe të parët! Dhe ndërkohë umeti vazhdon në indiferencën e tij, grupimet dhe individët vazhdojnë të rrjedhin në hullitë e tyre, sepse ata nuk ishin pjesë e zgjidhjes së klanit, ata ishin dhe janë për klanin molla që duhet ngrënë apo ushtria që duhet të bindet dhe asnjëherë toka e gjerë mbi të cilën duhet të ngrihet shtëpia e të gjithëve për të gjithë. E pra pikërisht këtë realitet që pëshpërit kafeneve apo diku tjetër e që lidh aleanca të çuditshme dhe jo natyrore, unë si dhe shumë të tjerë nuk e njohim. E pse duhet ta njohim? Vallë fatet e Islamit varen nga të tilla gjëra që luhen nën rrogoz? Kështu mendojnë disa! Ndaj që kur mbështet dikë apo diçka që parimisht është e drejtë, për ata që njohin këtë lloj realiteti të dytë, nuk je njohës i realitetit, sepse ky është realiteti i cili për ta ka rëndësi, ky është realiteti i vërtetë që sjell ndryshime, ky është realiteti i padukshëm që po nuk njohe atë nuk je në gjendje të veprosh drejtë!

Këta njerëz nuk janë në gjendje ta kuptojnë se ndryshimi, për mirë apo për keq duket që në sytë e njerëzve, duket në ditën për diell dhe jo nga informacionet sekrete nga x apo y, por problemi është sesa je i aftë ta lexosh këtë informacion para atij tjetrit.

Këtu mu kujtuan fjalët e Ramiz Alisë, kur u thoshte studentëve të dhjetorit: ju nuk i dini disa gjëra! Dhe vërtetë që ata nuk dinin shumë gjëra nga ato që dinte Ramiz Alia, që ishte kreu i shtetit të asaj kohe, por a kishin rëndësi ato dhjetëra apo qindra hollësira që dinte Ramiz Alia për studentët të cilët e nuhatnin ngado erën e ndryshimit?! E pikërisht ky njeri “që dinte ato gjëra që ata nuk e dinin” koha e tregoi se nuk u tregua i aftë t’i përgjigjej sfidave të kohës në momentin e duhur, se kërkesat e “tepruara” të studentëve ishin shumë më realiste sesa stepja dhe ngadalësia e këtij njeriu që njihte realitetin e prapaskenave. Kjo është një vërtetë që përsëritet, ashtu si edhe historia!

Nëse do të lexonim Kur’anin në të gjitha ato ajetet ku Allahu flet për intrigat dhe dredhitë, do të vëmë re se në të gjitha rastet Allahu e ka marrë Vetë përsipër t’iu përgjigjet dhe në asnjë rast këtë nuk ia ka lënë në dorë muslimanëve. Madje shpesh Allahu flet për këto intriga në mënyrë të përgjithshme dhe jo me hollësi për t’ia zbuluar muslimanëve që të ruhen, kjo sepse Kur’ani nuk është libër vetëm për muslimanët e atëhershëm, kjo sepse Allahu ndaj këtyre intrigave sillet gjithmonë njëlloj, kjo sepse muslimanët nuk kanë për të pasur gjithmonë në mesin e tyre Profet për t’iu treguar njerëzve planet dhe kurthet e armiqve me hollësi, kjo që ata të mos preokupohen në njohjen e të tilla hollësive konspirative në vend të asaj që është më e rëndësishme…, Ai tha: “..por nëse ju duroni dhe ruheni nga gjynahet, dinakëritë e tyre nuk mund t’ju dëmtojnë aspak. Vërtet Allahu ka dijeni për çdo gjë që punojnë ata.”[1]

Që konspiracionet të vetme, mund të ndryshojnë botën dhe bëjnë përmbysje të mëdha, vetëm njerëz që nuk njohin historinë dhe ligjet e Zotit me shoqëritë njerëzore u besojnë të tilla përrallave, ku klanet e vogla në një kohë të shkurtër bëjnë revolucione të mëdha!


[1] Al-imran:120.

Published in: on 22 Dhjetor, 2008 at 2:27 pm  Lini një Koment